Αρχαιολογικά καταφύγια στην Κύπρο

Έχετε επισκεφθεί ποτέ αρχαιολογικά πάρκα στην Κύπρο; Αν όχι, τότε μάλλον χάσατε κάτι κατά τη διάρκεια της παραμονής σας στο νησί. Μόνο εδώ, άλλωστε, μπορείτε να γνωρίσετε από κοντά την αρχαία αρχαιολογική και ιστορική κληρονομιά ενός μικρού μεσογειακού νησιού και να έρθετε σε επαφή με τον πολυδιάστατο πολιτισμό που υπήρχε πριν από πολλούς αιώνες. Σήμερα θα σας μιλήσουμε για τα πιο σημαντικά αρχαιολογικά πάρκα της Κύπρου.

Η αρχαία πόλη Κουρίον

Αυτό το σημαντικότατο αρχαιολογικό μνημείο της Κύπρου βρίσκεται στην ακτή, σε απόσταση περίπου 5 χλμ. νοτιοδυτικά του χωριού Επισκοπή (Episkopi). Ανεβείτε στο Κουρίον, κλείστε τα μάτια σας και απλά φανταστείτε πώς ζούσαν εδώ οι άνθρωποι κατά την αρχαιότητα.

Τα ερείπια του Κουριόν που έχουν διασωθεί χρονολογούνται από την εποχή των αρχαίων Ελλήνων, των Ρωμαίων και του πρώιμου χριστιανισμού. Όπως έγραψε ο Ηρόδοτος, η νίκη των εισβολέων κατά τη διάρκεια των Περσικών Πολέμων (497 π.Χ.) κατέστη δυνατή μόνο λόγω της υποχώρησης του Στασενόρα, ο οποίος κυβερνούσε την πόλη-κράτος του Κουρίου. Ως αποτέλεσμα, ο τελευταίος βασιλιάς του Κουρίου, ο Πασικράτης, πολεμούσε στο πλευρό του Μεγάλου Αλεξάνδρου και επιτέθηκε στην Τύρο από τις ακτές του Λιβάνου.

Κατά την περίοδο της ρωμαϊκής κυριαρχίας, το Κουρίον όχι μόνο γνώριζε οικονομική άνθηση, αλλά αποτελούσε και ένα από τα κεντρικά κέντρα λατρείας του θεού Απόλλωνα, η οποία καταργήθηκε μετά την υιοθέτηση του χριστιανισμού από τους κατοίκους του νησιού. Απόδειξη αυτού αποτελεί ο καθεδρικός ναός, ο οποίος ανεγέρθηκε τον 4ο αιώνα μετά από έναν ισχυρό σεισμό. Μετά την εισβολή των Αράβων τον 7ο αιώνα, η έδρα των επισκόπων μεταφέρθηκε στον γειτονικό οικισμό Επισκοπή, ενώ το Κουρίον έχασε το καθεστώς του.

Κατά τη διάρκεια αρχαιολογικών ανασκαφών το 1933 ανακαλύφθηκε ένα αρχαίο θέατρο, το οποίο χτίστηκε περίπου τον 2ο αιώνα π.Χ. και χρησιμοποιήθηκε για τετρακόσια χρόνια. Είναι πολύ πιθανό ότι στη σκηνή του ανέβαιναν κλασικές τραγωδίες του Ευριπίδη, του Σοφοκλή και του Αισχύλου. Το αρχαίο θέατρο δεν έχει ξεχαστεί: στις μέρες μας διοργανώνονται εδώ θεατρικές και μουσικές βραδιές, κατά τη διάρκεια των οποίων οι θεατές έχουν την ευκαιρία να απολαύσουν αξέχαστη θέα προς τη Μεσόγειο Θάλασσα από ψηλά.

Τα κτίρια του Κουρίου επέζησαν πολλών σεισμών, αλλά πολλά από αυτά έχουν διασωθεί μέχρι σήμερα, όπως για παράδειγμα η Αγορά, το σπίτι του Αχιλλέα, τα δημόσια λουτρά, καθώς και τα ερείπια του σπιτιού του Ευστόλιου με τα υπέροχα ρωμαϊκά μωσαϊκά.

Αρχικά, η δημόσια κατοικία του Ευστόλιου χτίστηκε ως ιδιωτική κατοικία, ωστόσο αργότερα, μετά την τοποθέτηση των ψηφιδωτών δαπέδων και την κατασκευή των λουτρών, μετατράπηκε σε δημόσιο κτίριο. Η κατοικία του Ευστόλιου αποτελείται από 35 δωμάτια, τα οποία είναι διατεταγμένα γύρω από 2 εσωτερικές αυλές και το συγκρότημα των λουτρών. Μπαίνοντας στο σπίτι, ο καθένας μπορεί να διαβάσει την καλωσοριστική επιγραφή «Μπες στο σπίτι με ευτυχία και για το καλό». Αριστερά της εισόδου βρίσκονται τα δωμάτια των υπηρέτων, ενώ τα δάπεδα είναι διακοσμημένα με αρχαία ψηφιδωτά, στα οποία απεικονίζονται σύμβολα των πρώτων χριστιανικών κοινοτήτων: παγώνι, ψάρι, ορτύκι κ.λπ. Στο ανώτατο επίπεδο βρίσκονται τα λουτρά, η εμφάνιση των οποίων συνδέεται με την ανάπτυξη του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού κατά την κλασική περίοδο. Εκείνη την εποχή, τα λουτρά, εκτός από χώρο καθαρισμού του σώματος που εξασφάλιζε τη σωματική υγεία, χρησίμευαν επίσης ως συνήθης τόπος συναντήσεων, κοινωνικής συναναστροφής και διασκέδασης.

Στη νοτιοδυτική πλευρά βρίσκεται η κατοικία του Αχιλλέα, η οποία αποτελεί μια μερικώς διατηρημένη ρωμαϊκή έπαυλη με δάπεδα διακοσμημένα με ψηφιδωτά, που χρονολογείται στον 4ο αιώνα. Ως το πιο ενδιαφέρον θεωρείται το μωσαϊκό, στο οποίο απεικονίζεται η σκηνή κατά την οποία ο Αχιλλέας αποκαλύπτει το όνομά του στον Οδυσσέα στην αυλή του βασιλιά Λυκόμεδα. Υποτίθεται ότι ο χώρος αυτός χρησίμευε ως χώρος υποδοχής υψηλόβαθμων επισκεπτών.

Νέα Πάφος

Η Νέα Πάφος βρίσκεται σε έναν χαμηλό ακρωτήριο της νοτιοδυτικής ακτής της Κύπρου. Όπως είναι γνωστό από γραπτές πηγές, ιδρύθηκε στα τέλη του 4ου αιώνα π.Χ. Μέχρι τα τέλη του 2ου αιώνα π.Χ., η Νέα Πάφος είχε αποκτήσει σημαντικό ρόλο ως οικονομικό και πολιτικό κέντρο του νησιού. Ακόμη και μετά την κατάκτηση της Κύπρου από τους Ρωμαίους, η Νέα Πάφος παρέμεινε πρωτεύουσα της Κύπρου. Μετά τον καταστροφικό σεισμό του 4ου αιώνα μ.Χ., η πρωτεύουσα της Κύπρου μεταφέρθηκε στη Σαλαμίνα. Ωστόσο, η Νέα Πάφος συνέχισε να κυριαρχεί σε σχέση με τις άλλες πόλεις της Κύπρου και παρακμάζει μόνο μετά τις αραβικές επιδρομές στα μέσα του 7ου αιώνα. Μετά την παρακμή, που διήρκεσε αρκετές εκατοντάδες χρόνια, η Νέα Πάφος συρρικνώθηκε σημαντικά σε μέγεθος. Η οικονομική και πολιτική σημασία της Νέας Πάφου αποκαταστάθηκε κατά τη διάρκεια της βυζαντινής περιόδου και του Μεσαίωνα.

Μέχρι σήμερα έχουν διασωθεί εδώ υπέροχα ψηφιδωτά στα σπίτια του Ορφέα, του Θησέα, του Εώνα και του Διόνυσου, καθώς και κτίρια της ρωμαϊκής περιόδου: η μουσική σχολή Οδέον, η Αγορά και το Ασκληπιείο.

Η οικία του Διόνυσου αποτελεί ένα πολυτελές κτίριο ελληνορωμαϊκού τύπου, τα δωμάτια του οποίου είναι διατεταγμένα γύρω από μια κεντρική αυλή. Υποτίθεται ότι η οικία χτίστηκε στα τέλη του 2ου αιώνα μ.Χ., αλλά μετά από σεισμούς καταστράφηκε και εγκαταλείφθηκε. Η έκταση της οικίας ανέρχεται σε περίπου 2.000 τ.μ., εκ των οποίων περισσότερα από 500 καλύπτονται από ψηφιδωτά που απεικονίζουν σκηνές κυνηγιού από την ελληνική μυθολογία και θέματα με τον Διόνυσο.

Η Οικία του Ορφέα ανήκει επίσης στην κατηγορία των πλούσιων ελληνορωμαϊκών οικιών με κεντρική αυλή. Η βίλα αυτή χτίστηκε στα τέλη του 2ου – αρχές του 3ου αιώνα μ.Χ. Έχει διασωθεί μέχρι σήμερα το βόρειο τμήμα του κτιρίου, όπου βρίσκονταν τα λουτρά και τα σαλόνια, πλούσια διακοσμημένα με ψηφιδωτά δαπέδων. Το μεγαλύτερο μωσαϊκό απεικονίζει τον Ορφέα ανάμεσα σε θηρία, ενώ στο άνω τμήμα του αναγράφεται στα ελληνικά το όνομα του ιδιοκτήτη του σπιτιού, Τίτα Γάιου Ρεστιτούτου. Στο διπλανό δωμάτιο, τα μωσαϊκά δάπεδα απεικονίζουν τη σκηνή της μάχης του Ηρακλή με τον λέοντα της Νεμέας.

Η Οικία του Θησέα, που χτίστηκε κατά το δεύτερο μισό του 2ου αιώνα μ.Χ., θεωρείται ότι ήταν η κατοικία του κυβερνήτη της Κύπρου λόγω των σημαντικών διαστάσεών της (πάνω από 100 δωμάτια). Τα περισσότερα δωμάτια είναι καλυμμένα με ψηφιδωτά με γεωμετρικά σύμβολα, ενώ υπάρχει επίσης το ευρέως γνωστό ψηφιδωτό που απεικονίζει τη μάχη του Μινώταυρου με τον Θησέα. Στην μεγαλύτερη αίθουσα, η οποία, κατά πάσα πιθανότητα, ήταν αίθουσα ακροάσεων, βρίσκεται ένα καλά διατηρημένο μωσαϊκό που απεικονίζει τη σκηνή του πρώτου λουσίματος του Αχιλλέα.

Στο παρόν άρθρο αναφερθήκαμε στα δύο σημαντικότερα αρχαιολογικά πάρκα της Κύπρου, ωστόσο η γνωριμία με την ιστορία και τον πολιτισμό του νησιού δεν πρέπει να περιορίζεται σε αυτά. Υπάρχουν, άλλωστε, και μερικά ακόμη μικρότερα, αλλά εξίσου σημαντικά αρχαιολογικά πάρκα, όπως η Σαλαμίνα, η Χιροκίτια, ο Αμάτος και πολλά άλλα ενδιαφέροντα μέρη.