Η λατρεία της Αφροδίτης: η πνευματική μάχη συνεχίζεται

Η μάχη για τις ψυχές των ανθρώπων, της οποίας πεδίο μάχης είναι η καρδιά του ανθρώπου, συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Μέρα με τη μέρα, τουριστικά λεωφορεία και ενοικιαζόμενα αυτοκίνητα καταφθάνουν στους παγκοσμίως γνωστούς βράχους της Πέτρας του Ρωμιού και στο γειτονικό χωριό Κουκλιά (Kouklia).

Μόλις λίγα χιλιόμετρα χωρίζουν το θρυλικό μέρος, όπου σύμφωνα με τον μύθο η Αφροδίτη προσάραξε πάνω σε μισό κοχύλι, από το κέντρο της αρχαίας πόλης Παλαιά-Πάφος: ο μύθος και η ιστορία συναντώνται με μαγικό τρόπο. Εδώ βρισκόταν το πιο διάσημο στη Μεσόγειο ιερό, αφιερωμένο στην Αφροδίτη.

Δίπλα υψώνεται ο αρχαίος ορθόδοξος ναός της Παναγίας Καθολικής, αφιερωμένος στη Θεοτόκο. Αυτή είναι η εξωτερική απόδειξη της αντιπαράθεσης του καλού και του κακού, του φωτός και του σκότους, ενός αγώνα που αγγίζει αόρατα την καρδιά κάθε τουρίστα που πατάει σε αυτή την αρχαία γη.

Πέτρα του Ρωμαίου

«Η πέτρα του Ρωμαίου» — έτσι μεταφράζεται στα ρωσικά η ελληνική ονομασία. Ένα από τα ομορφότερα μέρη του κόσμου (σημείο Β στον χάρτη). Το πινέλο του μεγάλου ζωγράφου αποτυπώνει με λεπτές πινελιές μαγευτικές ανατολές, γραφικά ηλιοβασιλέματα και τρεις πέτρες με φόντο τη θάλασσα που έχει το χρώμα του ουρανού.

Σύμφωνα με έναν αρχαίο μύθο, ο ισχυρός γίγαντας πολεμιστής Δηγενής Ακρίτης, προστατεύοντας το νησί από εχθρικές επιδρομές από τη θάλασσα, έριξε μια τεράστια πέτρα και βύθισε το πλοίο του εχθρού. Ο πέτρινος όγκος παρέμεινε εκεί, κοντά στην ακτή. Ένας άλλος μύθος υποστηρίζει ότι ακριβώς εδώ πάτησε το πόδι της Αφροδίτης — της «γεννημένης από αφρό» θεάς, με την οποία πολλοί συνδέουν τόσες ρομαντικές εικόνες. Ωστόσο, ο ρομαντισμός τελειώνει μόλις αρχίσεις να διαβάζεις τους αρχαίους ελληνικούς μύθους που αφηγούνται την ιστορία της γέννησης της θεάς.

Εδώ υπάρχουν οι κακόβουλοι Κύκλωπες, που φυλακίστηκαν από τον πατέρα τους κάτω από τη γη, και η μητέρα που στρέφει τον γιο εναντίον του πατέρα, ο γιος που αποκόπτει τα γεννητικά όργανα του πατέρα του… Αρκεί;

Αντί για έναν στοργικό Θεό Πατέρα, ο οποίος για χάρη των ανθρώπων ευλόγησε τον Υιό του να υποστεί φρικτό θάνατο στον Σταυρό, οι άνθρωποι επέλεγαν σκληρούς θεούς, που πολεμούσαν μεταξύ τους, βυθισμένους σε ίντριγκες και βρώμικες διαμάχες.

Ποια είναι λοιπόν η αιτία; Θα το εξετάσουμε αυτό αργότερα, ενώ προς το παρόν ας ανέβουμε λίγο πιο ψηλά από την ακτή — εκεί όπου κάποτε βρισκόταν η αρχαία πόλη Παλαιά-Πάφος, και σήμερα βρίσκεται το χωριό Κουκλιά (σημείο Σ στον χάρτη).

Κουκλιά (Kouklia)

Στο κέντρο του χωριού, όπου μπορείτε να φτάσετε εύκολα ακολουθώντας τις πινακίδες, βρίσκεται η είσοδος του υπαίθριου μουσείου. Η τιμή του εισιτηρίου είναι 3,40 € (Δευτέρα-Κυριακή από τις 08:30 έως τις 17:00).

Στην αρχαιότητα, οι Έλληνες είχαν βαθιά γνώση της τέχνης και γενικά εκτιμούσαν το όμορφο. Η τοποθεσία έχει επιλεγεί ιδανικά: από την ομαλή και επίπεδη κορυφή του λόφου προσφέρεται υπέροχη θέα στη θάλασσα και τη γύρω περιοχή. Και σήμερα αυτή η θέα κόβει την ανάσα, χωρίς να την αλλοιώνουν ούτε οι σύγχρονες βίλες, ούτε οι τεράστιες ανεμογεννήτριες του ορεινού σταθμού παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας.

Το κέντρο της αρχαίας πόλης ήταν το ιερό της θεάς Αφροδίτης. Το ιερό αποτελούσε έναν χώρο περιφραγμένο από τις τέσσερις πλευρές με ψηλό πέτρινο τείχος, χτισμένο από λαξευμένη πέτρα. Αριστερά από το κεντρικό μονοπάτι διακρίνονται τα ερείπια ενός για την εποχή εκείνη μεγαλοπρεπούς κτιρίου.

Οι πρώτες αναφορές στο ιερό χρονολογούνται στον 12ο αιώνα π.Χ. Αρκετοί παγκοσμίως γνωστοί μύθοι συνδέονται με αυτό το μέρος.

Ο άτυχος Πυγμαλίων, πρώην κυβερνήτης της Κύπρου, ερωτεύτηκε απελπισμένα την Αφροδίτη. Δημιούργησε ένα άγαλμα, το οποίο η θεά ζωντάνεψε, συγκινημένη από τα συναισθήματα του Πυγμαλίου. Έτσι γεννήθηκε η Γαλάτεια. Ο Πυγμαλίων και η Γαλατέα απέκτησαν δύο κόρες: την Πάφο και τη Μετάρμα. Σύμφωνα με ορισμένες πηγές, αυτές έγιναν ιέρειες της λατρείας της Αφροδίτης. Προς τιμήν της Πάφου, ο Πυγμαλίων ονόμασε την πόλη, η οποία φέρει αυτό το όνομα μέχρι σήμερα.

Με την εδραίωση της θρησκευτικής λατρείας στην Παλαιά-Πάφο, εμφανίζεται στρατός υπό την ηγεσία του Κινίρου – εκπροσώπου μιας από τις ευγενείς συριακές δυναστείες. Ο Κινίρ παντρεύεται τη Μετάρμα – την ανώτατη ιέρεια της Αφροδίτης, κόρη του Πιγμαλίου – και, αξιοποιώντας το κύρος της συζύγου του, αναλαμβάνει την εξουσία στην Παλαιά Πάφο. Ο Κινίρ είναι αυτός που ανέγειρε το ναό της Αφροδίτης, καθιστώντας τον ταυτόχρονα βασιλιά και ανώτατο ιερέα της λατρείας της Αφροδίτης. Η Παλαιά Πάφος, από την άλλη, γίνεται πρωτεύουσα της Κύπρου και ένα από τα θρησκευτικά κέντρα ολόκληρης της Μεσογείου.

Δεξιά από το μονοπάτι μπορεί κανείς να δει τα θεμέλια του σπιτιού ενός ιερέα, τα οποία χρονολογούνται σε μεταγενέστερη ιστορική περίοδο (1ος αιώνας).

Η λατρεία της Αφροδίτης

Ναι, για τον Κινίρο η λατρεία της Αφροδίτης αποτέλεσε ένα βολικό μέσο συγκέντρωσης της εξουσίας στα χέρια του. Από πού όμως πηγάζουν οι ειδωλολατρικές λατρείες; Τι προσφέρει στους ανθρώπους η λατρεία των ειδωλολατρικών θεών;

Αν προσέξουμε τα πιο γνωστά αντικείμενα λατρείας, μπορούμε να παρατηρήσουμε μια ενδιαφέρουσα κανονικότητα: όλα βασίζονται σε συγκεκριμένα ανθρώπινα πάθη.

Έτσι, οι λατρείες του Διόνυσου και του Βάκχου ήταν άρρηκτα συνδεδεμένες με τη μέθη: ο άνθρωπος φαινομενικά δεν μεθούσε από το κρασί, αλλά λάτρευε τον Βάκχο ή υμνούσε τον Διόνυσο.

Η λατρεία της Αφροδίτης συνδέονταν με ένα πάθος όχι λιγότερο δημοφιλές, όχι μόνο της εποχής μας, και οι τελετουργικές συνουσίες εντός των τειχών του ναού αποτελούσαν αναπόσπαστο μέρος της λατρείας. Θα ήθελα να επισημάνω ότι η χριστιανική παράδοση, αντίθετα, επιδιώκει να απελευθερώσει τον άνθρωπο, απαλλάσσοντάς τον από την αμαρτία. Ο χριστιανός καλείται να εργάζεται πάνω στον εαυτό του, απαλλασσόμενος από τα πάθη. Η νηστεία, η προσευχή, η μετάνοια – όλα αποσκοπούν στη βελτίωση της ζωής. Και εδώ βλέπουμε μια σαφή αντίθεση μεταξύ δύο θρησκευτικών παραδόσεων: του χριστιανισμού και των ειδωλολατρικών λατρειών. Αυτό δεν είναι τυχαίο, και στη συνέχεια θα μιλήσουμε για τους λόγους.

Το σύμβολο της θεότητας για λατρεία

Προχωράμε πιο πέρα – προς την κατεύθυνση του ορίζοντα. Μπροστά μας βρίσκεται η είσοδος σε ένα μεσαιωνικό κτήμα της εποχής των Λουζινιάνων. Πρόκειται για ένα συγκρότημα κτιρίων με μια μεγάλη κεντρική αυλή.

Ένα από τα βασικά εκθέματα που βρίσκονται στο κάστρο είναι το «ιστούκαν» — ένας γκρι-πράσινος λίθος ηφαιστειακής προέλευσης, ύψους 122 εκατοστών. Αυτή ήταν η «Αφροδίτη» — σύμβολο της θεότητας που λάτρευαν οι άνθρωποι.

Στεκόμενος μπροστά σε αυτό το απλό αντικείμενο, αναρωτιέσαι ακούσια: μήπως μόνο η ικανοποίηση των παθών τους έκανε τους ανθρώπους να προσφέρουν δώρα στο «ιστούκαν»;

Η Αφροδίτη «αγαπούσε» τα θυμίαματα, τα γλυκά, το μέλι, τα φρούτα και απορρίπτονταν τις αιματηρές θυσίες. Ωστόσο, αυτές τις αγαπούσαν άλλοι θεοί. Οι αρχαιολόγοι διερεύνησαν διεξοδικά τις ανασκαφές σε περιοχές όπου βρίσκονταν τα ιερά του Βάαλ και του Μολόχ. Σε αυτές τις τρομακτικές θεότητες, για χάρη των οποίων διοργανώνονταν βρώμικες οργίες, θυσίαζαν ανθρώπους, συμπεριλαμβανομένων και των ίδιων των παιδιών τους.

Αυτό μαρτυρούν τα λείψανα παιδιών με πινακίδες, στις οποίες οι γονείς έγραφαν τις ικεσίες τους. Τη ζωή του παιδιού τους – ένα τόσο φοβερό τίμημα πλήρωναν για κάτι σοβαρό – πλούτο ή κοινωνική θέση, για παράδειγμα.

Και πάλι δεν μπορώ να μην αντιπαραθέσω τον παγανισμό με τον χριστιανισμό. Ο Θεός Πατέρας θυσίασε τον Υιό Του για χάρη των ανθρώπων. Οι ειδωλολατρικοί θεοί απαιτούν από τους ανθρώπους να θυσιάζουν τα ίδια τους τα παιδιά, τους μεθάνουν, τους διαφθείρουν, καταστρέφουν τις οικογένειες.

Παγανιστής ή χριστιανός;

Στεκόμενος εδώ, σε αυτόν τον θαυμάσιο λόφο, δεν είναι δύσκολο να τραβήξει κανείς παραλληλισμούς μεταξύ της σημερινής εποχής και των γεγονότων που συνέβησαν πριν από χίλια χρόνια. Ναι, το ιερό της Αφροδίτης έχει καταστραφεί: το έχουν κλονίσει επανειλημμένα ισχυροί σεισμοί, σαν να μην μπορούσαν πλέον οι ουρανοί να ανεχθούν αυτό το βδέλυγμα επί της γης, αλλά οι άνθρωποι ξαναχτίζανε το «ιερό» ξανά και ξανά, μέχρι που τον 4ο αιώνα ο αυτοκράτορας Θεοδόσιος ο Μέγας απαγόρευσε τη λατρεία της Αφροδίτης.

Τι, ουσιαστικά, άλλαξε;

Ο παγανισμός, εκ πρώτης όψεως, είναι μια πολύ ανεκτική και επιεικής θρησκευτική κοσμοθεωρία.

Ο παγανιστής σέβεται όλους τους υπάρχοντες θεούς και με χαρά θα προσκυνήσει τους θεούς της χώρας ή της πόλης όπου βρίσκεται ως επισκέπτης. Οι ειδωλολάτρες κατανοούν ότι η ήρεμη ζωή είναι δυνατή μόνο όταν οι απρόβλεπτοι και εκδικητικοί θεοί είναι ευνοϊκοί, πράγμα που σημαίνει ότι δεν πρέπει να τους προσβάλλουν. Και αφού είναι έτσι, κάθε επισκέπτης που βρίσκεται στο σπίτι ενός ειδωλολάτρη πρέπει να προσκυνήσει τους θεούς του. Για την άρνηση συχνά επιβαλλόταν η θανατική ποινή. Και αυτόν τον θάνατο δέχονταν οι χριστιανοί, που δεν επιθυμούσαν να προσκυνήσουν κανέναν, εκτός από τον αληθινό Θεό.

Αυτή η ειδωλολατρική «αμείλικτη ανεκτικότητα» εκδηλώνεται πλήρως σήμερα σε σχέση με διάφορα κοινωνικά φαινόμενα. Νομίζω ότι είναι περιττό να αναφέρω παραδείγματα. Ο τουρίστας που προσκύνησε πρώτα έναν ορθόδοξο ιερό και μετά την Αφροδίτη, δεν διαφέρει σε τίποτα από έναν ειδωλολάτρη που ζούσε πριν από πολλούς αιώνες. Και οι ιέρειες της Αφροδίτης σήμερα αφθονούν σε συγκεκριμένα μέρη σε όλο τον κόσμο.

Τι σημαίνει λοιπόν αυτό; Ότι αμαρτάνουν όλοι όσοι επισκέπτονται την Πέτρα του Ρωμιού ή περνούν το κατώφλι του μουσείου στην Παλαιόπαφο; Φυσικά όχι, δεν είναι έτσι. Η αιτία της αμαρτίας κρύβεται στην καρδιά μας, στις σκέψεις, τις επιθυμίες και τις προσδοκίες μας.

Εν κατακλείδι

Μου αρέσει να επισκέπτομαι τις «πέτρες της Αφροδίτης» — είναι ένα εκπληκτικά όμορφο μέρος και μας αρέσει να κάνουμε περιστασιακά βόλτες εκεί με τα παιδιά. Όμως, ποτέ δεν συνδέω την επίσκεψή μου εκεί με την πιθανότητα να αποκτήσω «κάτι». Κάποιοι θέλουν να πάρουν από την Αφροδίτη νεότητα και ομορφιά. Και από πού θα βρουν τα «καυσόξυλα»; Θέλουμε ένα θαύμα; Αλλά τα θαύματα συμβαίνουν στο σημείο όπου συναντώνται ο πνευματικός και ο υλικός κόσμος. Με άλλα λόγια, τα θαύματα δημιουργούνται από άυλες δυνάμεις.

Και στον πνευματικό κόσμο, όπως και στον υλικό μας, υπάρχουν το καλό και το κακό. Καλύτερα να το γράψουμε έτσι – το Καλό και το Κακό.

Ο Θεός και οι βοηθοί Του – οι άγγελοι – βρίσκονται στον έναν πόλο. Οι πρώην άγγελοι – δημιουργήματα του Θεού – ο διάβολος ή ο Σατανάς και τα δαιμόνια – στον άλλο. Δύο πόλοι, δύο αντίθετοι τύποι πνευματικών οντοτήτων αποτελούν τη βάση δύο αντίθετων θρησκευτικών λατρειών – του χριστιανισμού και του παγανισμού.

Και το μικρό χωριό Κουκλιά καταδεικνύει με τον πιο ορατό τρόπο την εγγύτητά τους στην καθημερινή μας ζωή: ο ναός της Παναγίας Καθολικής και τα ερείπια του αρχαίου ναού της Αφροδίτης εξακολουθούν να προσελκύουν την προσοχή των ανθρώπων που αποφασίζουν σε ποιον θα δώσουν την καρδιά τους.