Ιστορία της Κύπρου: Προϊστορική περίοδος – 330 μ.Χ.

Πολλοί δεν θα πιστέψουν καν πόσο βαθιά μπορεί κανείς να εισχωρήσει στην ιστορία ενός μικρού νησιού της Μεσογείου. Άλλωστε, η ιστορία της Κύπρου ξεκίνησε ήδη από την προϊστορική εποχή.

Γενέσις

Οι αρχαιότεροι οικισμοί στην Κύπρο εμφανίστηκαν κατά τη Νεολιθική εποχή στις νότιες και βόρειες παράκτιες περιοχές του νησιού (Καλαβάσος, Πέτρα του Λιμνίτη, Χιροκίτια, Φρενάρος κ.ά.). Εκείνη την εποχή υπήρχαν μόνο πέτρινα αντικείμενα. Οι άνθρωποι κατασκεύαζαν τις κατοικίες τους, επιλέγοντας τοποθεσίες κοντά σε ποτάμια ή λόφους. Τις έχτιζαν από πέτρες, ξύλο και πηλό, δίνοντας στα σπίτια στρογγυλεμένο σχήμα. Τα αντικείμενα που ανακαλύφθηκαν κατά τη διάρκεια των ανασκαφών δείχνουν ότι εκείνες τις μακρινές εποχές οι άνθρωποι ασχολούνταν με το κυνήγι και την αλιεία. Επίσης, έγιναν οι πρώτες προσπάθειες καλλιέργειας της γης και εκτροφής ζώων.

Κατά τη διάρκεια της Λίθινης Εποχής (3900-2500 π.Χ.), οι περισσότεροι οικισμοί της Κύπρου βρίσκονταν στο δυτικό τμήμα του νησιού, όπου αναπτύχθηκε η λατρεία της θεάς της γονιμότητας (Κισονέργα, Λέβα, Καλαβάσος, Ερίμι). Κατά την εποχή αυτή, οι κάτοικοι της Κύπρου ανακάλυψαν τον χαλκό, ωστόσο η χρήση του ήταν εξαιρετικά περιορισμένη. Από εκείνη την εποχή έως σήμερα έχουν διασωθεί τα πρώτα χάλκινα αντικείμενα: μυλόπετρες, σφραγίδες, εργαλεία, σούβλες, αγκίστρια ψαρέματος και κοσμήματα.

Κατά τη Χαλκική Εποχή (2500-1050 π.Χ.), η παραγωγή και η χρήση του χαλκού οδήγησαν στην άνθηση της Κύπρου. Ενισχύθηκαν οι εμπορικές σχέσεις με τις χώρες της Ανατολής, την Αίγυπτο και τα νησιά του Αιγαίου. Περίπου το 1400 π.Χ. οι κάτοικοι των Μυκηνών έφτασαν στο νησί ως έμποροι και αργότερα άρχισαν να εγκαθίστανται εκεί. Εισήγαγαν στον πολιτισμό της Κύπρου την ελληνική γλώσσα, τη θρησκεία, τα έθιμα και τις παραδόσεις, καθώς και την ορθόδοξη τέχνη.

Η ελληνική οικογένεια και η άνθηση της Κύπρου

Υποτίθεται ότι μετά το τέλος του Τρωικού Πολέμου, οι ήρωές του έφτασαν και εγκαταστάθηκαν στην Κύπρο, ιδρύοντας πόλεις-κράτη, διακοσμημένες με μεγαλοπρεπή μνημεία και κυκλωπικά τείχη. Ο Τελαμών Τεύκρος, αδελφός του Εάντα, ίδρυσε τη Σαλαμίνα, ο Αγαπένορ από την Αρκαδία – την Πάφο, ο Χαλκανόρ – το Ιδάλιο, ο Πραξάνδρος από τη Λακωνία – το Γκόλγκους, οι Αργείοι – την Κουρίου, ο Χίτρος – τη Χίτρου (Κιφρέα), ενώ ο γιος του Τεέα, ο Ακαμάντας, ονόμασε με το όνομά του τον ακρωτήριο του νησιού.

Από τότε το νησί εντάχθηκε στην ελληνική οικογένεια, απέκτησε γλώσσα και θρησκεία, ενώ η ανάπτυξη των δεσμών και των παραδόσεων βοήθησε την Κύπρο να αντισταθεί σε πλήθος κατακτητών από τις γειτονικές χώρες.

Κατά την κυπριακή γεωμετρική εποχή (1050-750 π.Χ.) οι πόλεις-κράτη αρχίζουν να αναπτύσσονται, ενώ ο ελληνικός πολιτισμός εξαπλώνεται σε ολόκληρο το νησί. Υπάρχουν συνολικά 10 πόλεις-κράτη. Η ήττα των Μυκηναίων από τους Δωριείς (1100 π.Χ.) έδωσε τη δυνατότητα στους Φοίνικες να συγκεντρώσουν στα χέρια τους όλο το εμπόριο και να ιδρύσουν οικισμούς στα πιο σημαντικά σημεία της Μεσογείου.

Έτσι, εγκαταστάθηκαν στην Κύπρο (πόλη Κίτιον). Ο 8ος αιώνας π.Χ. αποτέλεσε περίοδο σημαντικής άνθησης. Η επεξεργασία των μετάλλων, του ελεφαντόδοντου και η υφαντουργία έφτασαν σε υψηλό επίπεδο, όπως φαίνεται από τις απεικονίσεις στα κεραμικά αγγεία της εποχής.

Πιθανώς, τότε οι Έλληνες ήρθαν σε επαφή με το φοινικικό αλφάβητο, το οποίο ανταποκρινόταν στις απαιτήσεις της γλώσσας τους και αποτέλεσε τη βάση για τη δημιουργία του ελληνικού αλφαβήτου.

Η εποχή των αγώνων

Κατά την αρχαϊκή εποχή (750-475 π.Χ.) η Κύπρος γίνεται θύμα διαφόρων κατακτητών. Οι κυπριακές πόλεις-κράτη αγωνίζονται για τη διατήρηση της ανεξαρτησίας τους, αλλά τελικά υποπίπτουν σταδιακά στην κυριαρχία ξένων λαών: Ασσυρίων, Αιγυπτίων, Περσών. Η σημαντικότερη πόλη-κράτος της εποχής εκείνης ήταν η Σαλαμίνα. Τα αρχαιολογικά ευρήματα αποκαλύπτουν τον πλούτο των πόλεων της Κύπρου, ενώ παράλληλα καταδεικνύουν με σαφήνεια ότι πολλές γενιές διατήρησαν τα μυκηναϊκά έθιμα ταφής. Αυτές οι ανασκαφές αποκαλύπτουν επίσης τη δομή της κυπριακής κοινωνίας.

Κατά τη διάρκεια της περσικής κυριαρχίας, οι κυπριακοί ηγεμόνες συνέχιζαν να βασιλεύουν και να διαχειρίζονται τις υποθέσεις των κρατών τους. Ωστόσο, ήταν υποχρεωμένοι να καταβάλλουν φόρο, καθώς και να βοηθούν τους Πέρσες, θέτοντας στη διάθεσή τους τον στόλο τους κατά τη διάρκεια των πολεμικών επιχειρήσεων.

Η κλασική περίοδος της ιστορίας (475-325 π.Χ.) στην Κύπρο συμπίπτει με τους ελληνικούς πολέμους για την απελευθέρωση της Κύπρου από τους Πέρσες. Οι Αθηναίοι προσπάθησαν επανειλημμένα να απελευθερώσουν το νησί. Το 449 π.Χ. ο Κίμων ο Αθηναίος έφτασε στις ακτές της Κύπρου με 200 πλοία. Στη μάχη που ακολούθησε, υπέστη ήττα κοντά στην Κίτια. Ο ένδοξος βασιλιάς της Σαλαμίνας, Ευαγόρας Α΄, κατάφερε να ενώσει όλα τα κυπριακά βασίλεια και, μαζί με τις δυνάμεις των Αθηναίων, να τα οδηγήσει εναντίον των Περσών.

Ωστόσο, μετά από πολυετή πόλεμο, ο Ευαγόρας αναγκάστηκε να υπογράψει ειρηνευτική συνθήκη με τους κατακτητές, καθώς και να παραδώσει τη διοίκηση των κυπριακών πόλεων-κρατών που βρίσκονταν τότε υπό την εξουσία του, με εξαίρεση τη Σαλαμίνα, και να καταβάλλει βαρύ φόρο στους Πέρσες. Το περσικό ζυγό αποτινάχθηκε κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Αλεξάνδρου του Μεδιολάνθιου (332 π.Χ.). Ως αποτέλεσμα της νικηφόρας εκστρατείας του, ο Αλέξανδρος κατέκτησε την Περσία και ενέταξε την Κύπρο στην αυτοκρατορία του.

Νέα άνθηση

Μετά τους πολέμους που ξέσπασαν μεταξύ των διαδόχων του Μεγάλου Αλεξάνδρου, καθώς και μετά τη διαίρεση της αυτοκρατορίας του, η Κύπρος εντάχθηκε στο ελληνικό βασίλειο των αιγυπτιακών βασιλέων Πτολεμαίων. Έτσι, το νησί έγινε μέρος του ελληνικού «Αλεξανδρινικού» κόσμου. Για την Κύπρο, αυτή η περίοδος συνδέεται με την άνθηση και τον πλούτο. Τα κυπριακά βασίλεια καταργούνται και το νησί ενοποιείται υπό την εξουσία των αιγυπτιακών Πτολεμαίων, με πρωτεύουσα την πόλη της Πάφου. Η ειρήνη που επικράτησε στο νησί έφερε μαζί της μια εποχή οικονομικής και πολιτιστικής άνθησης.

Στα σημαντικά μνημεία αυτής της εποχής συγκαταλέγονται οι βασιλικές ταφές στην Πάφο και το θέατρο της Κουρίας (2ος αιώνας π.Χ.), ενώ η πιο εξέχουσα προσωπικότητα της περιόδου αυτής είναι ο Ζήνων ο Στωικός από την Κίτη (τέλη του 3ου – αρχές του 2ου αιώνα π.Χ.) – ιδρυτής της φιλοσοφικής σχολής στις Αθήνες και οπαδός της στωικής φιλοσοφίας. Επιπλέον, κατά τη διάρκεια αυτών των ετών το ελληνικό αλφάβητο εξαπλώθηκε σε ολόκληρο το νησί.

Μια δύσκολη ιστορική περίοδος για το νησί ήταν τα χρόνια του πολέμου μεταξύ της Αιγύπτου και της Κύπρου. Μετά την ήττα του Αντώνιου και της Κλεοπάτρας στην Ακτία (31 π.Χ.), η Κύπρος εντάσσεται στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και διοικείται από τον ρωμαίο αντι-ύπατο από την έδρα του στην Πάφο. Κατά τη διάρκεια της πρώτης ιεραποστολικής εκστρατείας των αποστόλων Παύλου και Βαρνάβα (45 μ.Χ.), ο υποκόσμος της Κύπρου Σέργιος Παύλος ασπάστηκε το χριστιανισμό, και η Κύπρος έγινε η πρώτη χώρα που διοικούνταν από χριστιανό.

Ισχυροί σεισμοί του 1ου αιώνα π.Χ. και του 1ου αιώνα μ.Χ. κατέστρεψαν πολλές πόλεις, οι οποίες στη συνέχεια ανοικοδομήθηκαν. Το 313 μ.Χ., με διάταγμα του Μεδιολάνου, οι χριστιανοί απέκτησαν το δικαίωμα της ελεύθερης θρησκευτικής λατρείας. Το 325 μ.Χ. οι Κύπριοι επίσκοποι συμμετείχαν στην Α΄ Οικουμενική Σύνοδο στη Νίκαια. Η περίοδος αυτή συνοδεύεται από οικονομική και πολιτιστική άνθηση. Από εκείνη την εποχή έχουν διασωθεί μέχρι σήμερα υπέροχα μνημεία, όπως θέατρα (στη Σαλαμίνα, στο Σόλον και στην Κουρία, το οποίο ανακατασκευάστηκε και επεκτάθηκε), ναοί (του Απόλλωνα Ιλάτη στην Κουρία, του Δία στη Σαλαμίνα), ασκληπιεία (ναοί αφιερωμένοι στον πατέρα της ιατρικής Ασκληπιό, στους οποίους στεγάζονταν επίσης και νοσοκομεία), καθώς και ιδιωτικές κατοικίες διακοσμημένες με ψηφιδωτά (το Σπίτι του Ευστόλιου στην Κουρία, το Σπίτι του Διόνυσου, το Σπίτι του Ορφέα, το Σπίτι του Θησέα, καθώς και η Κατοικία του Εώνα στην Πάφο).

Λοιπόν, σας μιλήσαμε για την Κύπρο κατά την περίοδο έως το 336. Από τότε, η Κύπρος συνεχίζει να εξελίσσεται και εισέρχεται στην εποχή του Μεσαίωνα. Για αυτή την περίοδο της ιστορίας της Κύπρου μπορείτε να διαβάσετε στην επόμενη ανασκόπησή μας.