Μια βόλτα στα μυστήρια της κεραμικής τέχνης

Μερικές φορές, σε μια δροσερή χειμωνιάτικη βραδιά στην Κύπρο, θέλω τόσο πολύ να επιστρέψω στην ατμόσφαιρα της καλοκαιρινής ζεστασιάς και χαράς, να ζεστάνω την ψυχή μου και να περάσω τον χρόνο μου με τρόπο ωφέλιμο. Για άλλη μια φορά πείθομαι ότι, αν κάποιος έχει ένα όνειρο, αυτό σίγουρα θα πραγματοποιηθεί.

Η Κύπρος εμπνέει τη δημιουργικότητα· εδώ έχεις όρεξη να δημιουργείς, να κατασκευάζεις και να εφευρίσκεις. Μπορείς να τελειοποιήσεις τις δεξιότητες που ήδη διαθέτεις, αλλά είναι ακόμα πιο ενδιαφέρον να μάθεις κάτι καινούργιο. Μια απροσδόκητη ανακάλυψη, όχι μόνο για τα παιδιά αλλά και για τους ενήλικες, μπορεί να αποδειχθεί η αρχαία όσο και ο κόσμος τέχνη της κεραμικής, με την οποία ήρθα σε επαφή στο εργαστήριο Savvas Pottery στο χωριό Κολωνή, που βρίσκεται τρία χιλιόμετρα από την Πάφο.

Είναι πραγματικά ένα πολύ ζεστό μέρος. Εδώ επικρατεί μια απερίγραπτη, παραμυθένια ατμόσφαιρα: στα πολυάριθμα ράφια βρίσκονται ποικίλα χειροποίητα αντικείμενα και ημιτελή έργα, παντού υπάρχει η μυρωδιά του φρέσκου πηλού, μια αίσθηση ζεστασιάς και αυθεντικότητας.

Η επίσκεψη στο εργαστήριο κεραμικής δεν είναι απλώς μια εκδρομή. Ο φιλόξενος ιδιοκτήτης — ο μηχανικός κεραμικής Πανίκος Γεωργιάδης — σας προσκαλεί να συμμετάσχετε σε ένα υπέροχο, γαλήνιο εργαστήριο πλαστικής και ζωγραφικής πήλινων αντικειμένων.

Γιατί όχι; Είναι υπέροχο να φτιάξετε με τα χέρια σας, για παράδειγμα, ένα σερβίτσιο καφέ και να σερβίρετε καφέ στους καλεσμένους σας με αυτό! Και αυτό θα είναι πραγματικά μοντέρνο και κομψό! Ή να προσδώσετε στο σπίτι σας μια μοναδική προσωπικότητα, διακοσμώντας το με κομψά βάζα με εθνοτικά μοτίβα, επίσης φτιαγμένα με τα χέρια σας.

Στην Κύπρο υπάρχουν εργαστήρια κεραμικής σχεδόν σε κάθε οικισμό. Έτσι διαμορφώθηκε ιστορικά. Κάποτε η κεραμική τέχνη ήταν ζωτικής σημασίας για τους Κύπριους. Επέτρεπε στους κατοίκους του νησιού να κερδίζουν τα προς το ζην. Τα πήλινα δημιουργήματα των τεχνιτών ήταν απαραίτητα για τη γεωργία και την οινοποιία: κανάτες-επιφόρες, αμφορείς για κρασί και ελαιόλαδο, οικιακά σκεύη, αντικείμενα διακόσμησης από ροζ και κόκκινο πηλό.

Και το εργαστήριο Savvas Pottery έχει τη δική του ιστορία. Είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την ιστορία της Κύπρου. Όλα ξεκίνησαν το μακρινό 1964 στην πόλη της Κερύνειας, στο βόρειο τμήμα του νησιού. Εκεί η οικογένεια του Πανίκου άνοιξε το πρώτο της εργαστήριο κεραμικής. Σύντομα έγινε γνωστό πολύ πέρα από τα όρια της Κύπρου. Τα κεραμικά της Savvas Pottery ξεχώριζαν από τα προϊόντα άλλων εργαστηρίων του νησιού.

Τα πρωτότυπα αναμνηστικά της Κύπρου και τα σκεύη από λευκό πηλό ήταν δημοφιλή στους τουρίστες από διάφορες χώρες. Ο Πανίκος, συνεχίζοντας την οικογενειακή παράδοση, εκπαιδεύτηκε στη Γερμανία. Το 1974, οι τεχνίτες αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την Κερύνεια και επέλεξαν να εγκατασταθούν στο μικρό χωριό Κολόνι, στα δυτικά του νησιού.

Δεν ήταν εύκολο να εγκατασταθούν στο νέο μέρος, αλλά οι τεχνίτες άντεξαν τις δοκιμασίες και τα κεραμικά τους έγιναν ακόμα καλύτερα.

Σήμερα, στο Savvas Pottery παράγονται πολλά αποκλειστικά προϊόντα, στα οποία συνδυάζονται η παράδοση και το art-modern. Στα κεραμικά τους, οι τεχνίτες απεικονίζουν μυθολογικούς χαρακτήρες και εθνικά μοτίβα. Εκτός από βάζα, πιατάκια και σετ τσαγιού, εδώ μπορεί κανείς να δει πεταλούδες που αιωρούνται, ψάρια με περίεργα σχήματα, αμπαζούρ και φωτιστικά, καθώς και τοιχογραφίες. Στο εργαστήριο δημιουργούνται νέα στυλ και η χρωματική παλέτα στα πήλινα αντικείμενα ερμηνεύεται με νέο τρόπο.

Επιστρέφοντας από την ιστορική αναδρομή, ο τεχνίτης Πανίκος επιδεικνύει τις τεχνικές της κεραμικής και μοιράζεται τα μυστικά του.

Τέλος, έρχεται η πολυαναμενόμενη στιγμή που κάθεσαι στον κεραμικό τροχό! Αρχικά, δίνουμε στο κομμάτι πηλού το σχήμα που επιθυμούμε. Ο τροχός αρχίζει να περιστρέφεται και το εύπλαστο κομμάτι πηλού ζωντανεύει στα χέρια σου. Μερικές απλές κινήσεις, μια ελαφριά πίεση με το δάχτυλο στο κέντρο του περιστρεφόμενου κομματιού πηλού, και ως δια μαγείας γεννιέται ένα μικρό βάζο.

Άλλες δύο κινήσεις, και μπροστά σου βρίσκεται έτοιμο το γλαστράκι!

Θα το πω αμέσως: το να πλάθεις αναμνηστικά από πηλό ή να δημιουργείς ένα βάζο στον τροχό δεν είναι εύκολη υπόθεση. Ακόμη και υπό την προσεκτική καθοδήγηση ενός δασκάλου, δεν είναι πάντα εύκολο να το πετύχεις. Ο βασικός κανόνας της εργασίας στον κεραμικό τροχό είναι να μην γίνονται απότομες κινήσεις. Όλα πρέπει να γίνονται ομαλά, χωρίς βιασύνη και χωρίς την νευρικότητα που είναι συνηθισμένη για τον κάτοικο μιας σύγχρονης μεγαλούπολης.

«Ο τροχός του αγγειοπλάστη είναι ένα όργανο, όπως το βιολί, το βιολοντσέλο ή το σαξόφωνο, στο οποίο ερμηνεύεις ένα καλλιτεχνικό έργο», λέει ο Πανίκος. «Παίζεις επίσης με τις φόρμες. Για να μάθεις να δουλεύεις πάνω του, χρειάζονται χρόνος και υπομονή».

Ακολουθούν ακόμα πολλές ώρες ξήρανσης του αντικειμένου, ψήσιμο στον κλίβανο, ζωγραφική με χρωματιστά χρώματα. Ίσως χρειαστεί και γλάσο… Πόσο ωραίο είναι να νιώθεις πραγματικός δημιουργός! Πόσα συναισθήματα και συγκινήσεις γεννιούνται εκείνη τη στιγμή, όταν ένα άμορφο κομμάτι πηλού στα χέρια σου αποκτά ζωή και πνοή, μεταμορφώνοντας σε ένα μοναδικό μικρό αριστούργημα.

Στα εργαστήρια μπορείς να φτιάξεις ό,τι μπορεί να φανταστεί η φαντασία σου. Οι συνάδελφοί μου, που ήρθαν αυτό το χειμωνιάτικο βράδυ στον Πανικό, φτιάχνουν χριστουγεννιάτικα κουδουνάκια για δώρο στους φίλους τους, πινακίδες καλωσορίσματος για την πόρτα του σπιτιού τους, καθώς και κηροπήγια. Κάθε Δευτέρα το βράδυ, στα χέρια μας πραγματοποιείται ένα μεγάλο μυστήριο.

Στο εργαστήριο, όλοι είναι ευπρόσδεκτοι στα μαθήματα. Εδώ δεν υπάρχουν περιορισμοί ως προς την ηλικία ή την εθνικότητα. Αντίθετα, είναι πολύ ενδιαφέρον το πώς η δημιουργικότητα ενώνει Ρώσους, Κύπριους, Άγγλους, άνδρες και γυναίκες, ενήλικες και παιδιά, εισάγοντάς τους στον εκπληκτικό κόσμο του ζωντανού πηλού. Κατά τη διαδικασία της πλαστικής και του ψησίματος, τα τέσσερα στοιχεία — η γη, το νερό, η φωτιά και ο αέρας — συγχωνεύονται σε μια ενιαία αρμονία, προσφέροντας μια αίσθηση χαράς και ψυχικής ισορροπίας!