Βάροσα — μια περιοχή-φάντασμα: το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον

Όσοι έχουν περάσει τις διακοπές τους στην Αγία Νάπα και στο Προταράς και έχουν κάνει θαλάσσιες βόλτες κατά μήκος της ακτής, σίγουρα θα έχουν δει, περίπου 10 λεπτά «περπάτημα» ανατολικά του Προταρά, πολυώροφα κτίρια που στέκονται εγκαταλελειμμένα. Αυτή είναι η «φαντασμαγορική περιοχή» του Βαρόσα.

Το παρελθόν

Μόλις 44 χρόνια πριν, αυτή ήταν η πιο κοσμοπολίτικη και δημοφιλής παραλία της Κύπρου. Τα ξενοδοχεία, σύγχρονα για την εποχή εκείνη, ήταν εξοπλισμένα με την τελευταία λέξη της τεχνολογίας. Παγκόσμιοι σταρ, όπως ο Ρίτσαρντ Μπάρτον, η Ελίζαμπεθ Τέιλορ και η Μπριζίτ Μπορντό, αγαπούσαν να περνούν εδώ τα σαββατοκύριακά τους.

Η αγορά ακινήτου σε αυτή την περιοχή ήταν κάτι που μπορούσε κανείς μόνο να ονειρευτεί. Η Βαρόσα αποτελούσε το οικονομικό κέντρο της περιοχής της Αμμοχώστου και ολόκληρης της νοτιοανατολικής πλευράς του νησιού.

Το 1974, όταν τα τουρκικά στρατεύματα κατέλαβαν μέρος του νησιού, 35.000 κάτοικοι της Βαρόσας εγκατέλειψαν πανικόβλητοι τα σπίτια τους και κατέφυγαν στο δυτικό τμήμα προς τη Λάρνακα.

Ακόμη και μετά τη σταθεροποίηση της κατάστασης, οι Τούρκοι συνέχιζαν να ελέγχουν την περιοχή. Η είσοδος στην περιοχή απαγορευόταν σε όλους, με εξαίρεση τους Τούρκους στρατιωτικούς και τις ειρηνευτικές δυνάμεις του ΟΗΕ. Σε περίπτωση μη εξουσιοδοτημένης εισόδου, είχε δοθεί εντολή να πυροβολούν.

Το 1984, ο ΟΗΕ υιοθέτησε ψήφισμα σύμφωνα με το οποίο η κατοίκηση οποιουδήποτε τμήματος της Βαρόσης επιτρέπεται μόνο στους αυτόχθονες κατοίκους. Έτσι, μέχρι σήμερα, έως ότου οι εκπρόσωποι των δύο κυπριακών κοινοτήτων καταλήξουν σε ειρηνική συμφωνία, η περιοχή της Βαρόσια αποτελεί μέρος της γραμμής αποκλεισμού και βρίσκεται υπό τον έλεγχο των δυνάμεων του ΟΗΕ.

Σήμερα

Το 2004, μετά την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην ΕΕ, τα σύνορα μεταξύ του βορρά και του νότου του νησιού έγιναν πιο διαφανή. Πολλοί Ελληνοκύπριοι πήγαν στην τουρκική πλευρά για να δουν τι απέγιναν τα σπίτια τους. Υπήρξαν περιπτώσεις όπου οι άνθρωποι ανταλλάσσαν μεταξύ τους αντικείμενα και οικογενειακά άλμπουμ. Η κατάσταση όμως στη Βαρόσι παρέμεινε τραγική, καθώς μέχρι σήμερα οι αυτόχθονες κάτοικοι της περιοχής δεν μπορούν να επιστρέψουν στα σπίτια τους.

Το πρόβλημα της Βαρόσης, φυσικά, δεν θα επιλυθεί από τη μία μέρα στην άλλη, αλλά παρ’ όλα αυτά έχουν ήδη γίνει κάποια βήματα προς αυτή την κατεύθυνση. Και όταν επιλυθεί η πολιτική πλευρά του ζητήματος, θα είναι δυνατό να συζητηθούν συγκεκριμένα σχέδια για την αποκατάσταση της περιοχής.

Μέλλον

Στις 16 Ιανουαρίου του τρέχοντος έτους, πάνω από 100 άτομα συγκεντρώθηκαν στην παρουσίαση του έργου Ecocity. Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε στο χωριό Ντερίνια, από όπου είναι ορατή η πλήρης έκταση της καταστροφής στη Βαρόσι. Πρωτοστάτης του έργου ήταν η νεαρή σκηνοθέτις Βασία Μαρκίδη — Κυπριακή, της οποίας η οικογένεια το 1974 κατέφυγε από τη Βαρόσα στην Αμερική.

Έχοντας μεγαλώσει με τις ιστορίες για το σπίτι της στην Κύπρο, επέστρεψε με ένα σχέδιο για την αναζωογόνηση της μικρής πατρίδας της. Στο έργο συμμετέχουν ο καθηγητής του Ινστιτούτου Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης Γιαν Βάμπλερ, ο Τουρκοκύπριος αρχιτέκτονας Σιρέν Μπογκάτς και πολλοί άλλοι απλοί άνθρωποι, στους οποίους δεν είναι αδιάφορη η τύχη αυτής της περιοχής.

Το σχέδιο αποκατάστασης της περιοχής εκπονήθηκε από δεκαέξι νέους αρχιτέκτονες — μεταπτυχιακούς φοιτητές του Πανεπιστημίου της Νότιας Φλόριντα. Φυσικά, είναι κατά προσέγγιση, καθώς κανένας από τους ειδικούς δεν έχει επισκεφθεί προσωπικά τον τόπο της προγραμματιζόμενης κατασκευής.

Το 2008, η Βασία γύρισε το ντοκιμαντέρ «Χαμένος στις άμμους» για την εγκαταλελειμμένη περιοχή της Φαμαγούστας, με σκοπό να προσελκύσει μεγαλύτερη προσοχή του κοινού σε αυτό το ζήτημα. Πιστεύει ειλικρινά ότι, προωθώντας το έργο, θα καταφέρει να ενώσει τους ομοϊδεάτες και από τις δύο πλευρές της διαχωριστικής γραμμής και, με αυτόν τον τρόπο, να επιταχύνει την αναγέννηση της περιοχής.

«Ανεξάρτητα από το πόσο γρήγορα θα καταλήξουν σε συμφωνία οι πολιτικοί, πρέπει να γίνει ό,τι είναι δυνατόν, ώστε να είναι πλήρως έτοιμο το σχέδιο δράσης για την ανασυγκρότηση και την ανάκαμψη της περιοχής, όταν έρθει η ώρα», θεωρεί η Βασία.

Αναμφίβολα, ένας πόλεμος οποιασδήποτε κλίμακας συνεπάγεται πάντα θλίψη και καταστραμμένες ζωές. Για την Κύπρο, οι στρατιωτικές επιχειρήσεις του 1974 άφησαν σοβαρές συνέπειες, και η λύση για την επανένωση της Κύπρου δεν έχει ακόμη βρεθεί. Το επίπεδο και η ποιότητα ζωής στα δύο μέρη του νησιού διαφέρουν σημαντικά, γι’ αυτό και συχνά εισέρχονται παράνομα στο έδαφος της Δημοκρατίας λαθρομετανάστες από την τουρκική πλευρά.

Αν ψάχνω για ένα μέρος για διακοπές, η επιλογή μου είναι προφανής: στο έδαφος ενός αναγνωρισμένου κράτους νιώθω τουλάχιστον πιο ήσυχος.