Τα συνταξιοδοτικά ταμεία στην Κύπρο

Η κρίση των συντάξεων και τα ιδιωτικά συνταξιοδοτικά ταμεία στην Κύπρο

Ένα από τα πιο διαδεδομένα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι ανεπτυγμένες οικονομίες των δυτικών χωρών σχετίζεται με τη βιωσιμότητα των κρατικών συνταξιοδοτικών ταμείων. Η περαιτέρω εξέλιξη των δημογραφικών και μακροοικονομικών τάσεων που παρατηρούνται σήμερα, καθώς και η κατάσταση της ισχύουσας συνταξιοδοτικής νομοθεσίας, ενδέχεται να οδηγήσουν σε πτώση του βιοτικού επιπέδου της πλειοψηφίας των συνταξιούχων κάτω από το όριο της φτώχειας. Τα δύο βασικά προβλήματα που συμβάλλουν στη συνταξιοδοτική κρίση είναι το χαμηλό ποσοστό γεννήσεων και η αύξηση του προσδόκιμου ζωής. Παρακάτω θα προσπαθήσουμε να τα αναλύσουμε λεπτομερώς.

Το 1950, το παγκόσμιο ποσοστό γεννήσεων (κατά μέσο όρο πέντε παιδιά ανά οικογένεια) έχει μειωθεί σήμερα στο μισό. Καθοριστικοί παράγοντες για τη μείωση αυτού του δείκτη ήταν η εφαρμογή μέτρων ελέγχου της γεννητικότητας στις πολυπληθείς χώρες της Κίνας και της Ινδίας, η εκβιομηχάνιση, η αστικοποίηση, η ραγδαία διάδοση των μεθόδων αντισύλληψης, καθώς και η μείωση του αναλφαβητισμού.

Μείωση του δείκτη γεννητικότητας σε διάφορες χώρες

Ο δεύτερος σημαντικότερος παράγοντας που επηρεάζει την κρίση των συντάξεων είναι η αύξηση του προσδόκιμου ζωής σε όλο τον κόσμο, κυρίως χάρη στην πρόοδο στον τομέα της τεχνολογίας, στην ανάπτυξη νέων ιατρικών μεθόδων, καθώς και στην καταπολέμηση της φτώχειας. Συγκεκριμένα, από το 1960 έως το 2015, το μέσο προσδόκιμο ζωής στις ανεπτυγμένες χώρες αυξήθηκε από 67 σε 78 έτη.

Μέσος όρος προσδόκιμου ζωής στις ανεπτυγμένες χώρες από το 1980 έως το 2015

Σύμφωνα με στατιστικά στοιχεία που δημοσίευσε ο ΟΗΕ, το ποσοστό του παγκόσμιου πληθυσμού ηλικίας άνω των 65 ετών σε σχέση με τον συνολικό πληθυσμό θα αυξηθεί από 5% το 2010 σε 12% έως το 2050. Επίσης, το Παγκόσμιο Ινστιτούτο Επιχειρηματικότητας και Ανάπτυξης (Global Entrepreneurship and Development Institute) προβλέπει στις μελέτες του ότι στις ανεπτυγμένες χώρες ο αριθμός των εργαζομένων ηλικίας 15-59 ετών θα μειωθεί κατά 15% έως το 2040.

Η κατάσταση της Κύπρου σε σύγκριση με άλλες χώρες

Η συνταξιοδοτική κρίση δεν άφησε ανεπηρέαστη ούτε την Κύπρο. Σύμφωνα με τις τελευταίες μελέτες σχετικά με τη βιωσιμότητα του συνταξιοδοτικού συστήματος στο νησί, η Κύπρος βρίσκεται σε κίνδυνο απώλειας της σταθερότητας του συνταξιοδοτικού της συστήματος και της αποτελεσματικής λειτουργίας του.

Στον παρακάτω πίνακα παρουσιάζεται ο δείκτης σταθερότητας των συνταξιοδοτικών συστημάτων παγκοσμίως, βάσει του οποίου μπορεί να συγκριθεί η τρέχουσα κατάσταση της Κύπρου σε σχέση με άλλες χώρες.

Πιθανές λύσεις του προβλήματος

Η πλειοψηφία των επιστημόνων σήμερα συμφωνεί και προτείνει μια σειρά πιθανών λύσεων για τα προβλήματα της συνταξιοδοτικής κρίσης, οι πιο δημοφιλείς από τις οποίες παρατίθενται παρακάτω.

1. Αύξηση της ηλικίας συνταξιοδότησης

Αν συγκρίνουμε τα στατιστικά στοιχεία, θα διαπιστώσουμε ότι μεταξύ του μέσου όρου ζωής στην Κύπρο (78 έτη) και της μέσης ηλικίας συνταξιοδότησης (65 έτη) υπάρχει διαφορά 13 ετών. Ίσως μία από τις πιο δημοφιλείς λύσεις για τη συνταξιοδοτική κρίση είναι η αύξηση της ηλικίας συνταξιοδότησης και η εξίσωση της για άνδρες και γυναίκες.

2. Παροχή κινήτρων για την απασχόληση των γυναικών

Σήμερα παρατηρούμε την ένταξη των γυναικών στην αγορά εργασίας, αν και οι περισσότερες δυτικές χώρες απέχουν ακόμη πολύ από τον στόχο της ισότιμης συμμετοχής των δύο φύλων στην εργασία. Στην ΕΕ, το 2014, το 63% των γυναικών ηλικίας 20-64 ετών εντάχθηκαν στο εργατικό δυναμικό, σε σύγκριση με το 75% των ανδρών. Το ποσοστό αυτό δεν είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικό, αν ληφθεί υπόψη ότι το 34,9% των γυναικών απασχολείται με μερική απασχόληση, σε αντίθεση με το 8,6% των ανδρών.

Ο κύριος λόγος για την έλλειψη ενδιαφέροντος των γυναικών για την απασχόληση είναι το μεγάλο μισθολογικό χάσμα μεταξύ των δύο φύλων (gender pay gap). Για παράδειγμα, το 2014 υπολογίστηκε ότι, κατά μέσο όρο στην ΕΕ, οι αποδοχές των ανδρών υπερβαίνουν τις αποδοχές των γυναικών κατά 16,4%.

Στην Κύπρο, ο δείκτης αυτός ανέρχεται στο 16,2%. Σημαντικός λόγος αποτελεί επίσης η έλλειψη εξειδικευμένων κρατικών παιδικών σταθμών, καθώς και σχολείων με ολοήμερη φοίτηση.

3. Κίνητρα για την αύξηση του ποσοστού γεννήσεων

Ο μόνος αποτελεσματικός τρόπος για την αύξηση του ποσοστού γεννήσεων στη χώρα είναι η παροχή παροχών σε πολυτέκνες οικογένειες.

Στην Κύπρο η πρακτική αυτή εφαρμόζεται με επιτυχία, αλλά σε σύγκριση με τις χώρες της Δυτικής Ευρώπης και τις σκανδιναβικές χώρες, η Κύπρος εξακολουθεί να υστερεί αρκετά.

4. Μείωση της ανεργίας και δημιουργία νέων θέσεων εργασίας

Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι χώρες της Νότιας Ευρώπης, συμπεριλαμβανομένης και της Κύπρου, είναι το γεγονός ότι η συντριπτική πλειοψηφία των νέων εξειδικευμένων επαγγελματιών εγκαταλείπει τη χώρα τους αναζητώντας καλύτερες αποδοχές και ποιότητα ζωής στις χώρες της Δυτικής Ευρώπης. Αυτό το εργατικό δυναμικό αντιπροσωπεύει ένα τεράστιο παραγωγικό δυναμικό, το οποίο θα μπορούσε να συμβάλει στην ανάπτυξη των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης.

Το κλειδί για την επιτυχή επίλυση αυτού του προβλήματος είναι η δημιουργία νέων θέσεων εργασίας και η αύξηση του μέσου μισθού, κάτι που θα ωφελήσει άμεσα το συνταξιοδοτικό ταμείο κατά την ένταξή τους στο σύστημα κοινωνικής ασφάλισης.

5. Ιδιωτικοποίηση του συνταξιοδοτικού συστήματος

Εάν εξαιρέσουμε τα συνταξιοδοτικά ταμεία των ασφαλιστικών εταιρειών, καθώς και τους ημικρατικούς οργανισμούς που λειτουργούν στην Κύπρο, θα διαπιστώσουμε ότι το κρατικό συνταξιοδοτικό σύστημα αποτελεί, κατά κάποιον τρόπο, μονοπώλιο. Αυτό σημαίνει ότι, σε περίπτωση αλόγιστων επενδύσεων εκ μέρους του κράτους, η βιωσιμότητα του συνταξιοδοτικού συστήματος ενδέχεται να τεθεί σε κίνδυνο. Έτσι, κατά τη διάρκεια της «κούρεμα» των τραπεζικών καταθέσεων το 2013, η οικονομική κρίση έθεσε υπό αμφισβήτηση την ικανότητα του κράτους να διαχειρίζεται αποτελεσματικά τα αποθέματά του.

Σήμερα, η κοινωνική ασφάλιση και η συνεισφορά στο κρατικό συνταξιοδοτικό ταμείο δεν θεωρούνται από τους πολίτες ως μηχανισμός διασφάλισης των συντάξεων, αλλά ως άσκοπη σπατάλη χρημάτων. Για τον λόγο αυτό, πολλοί εργοδότες και εργαζόμενοι αναζητούν εναλλακτικές λύσεις.

Οι ασφαλιστικές εταιρείες στην Κύπρο, από την πλευρά τους, λαμβάνοντας υπόψη το πρόβλημα που συνδέεται με τη συνταξιοδοτική κρίση και τις ανάγκες των πολιτών για ιδιωτικά συνταξιοδοτικά ταμεία, προσπαθούν να το επιλύσουν. Παρέχουν στους πολίτες της Κύπρου τη δυνατότητα να αποταμιεύουν και να συσσωρεύουν κάθε μήνα χρήματα σε ιδιωτικό συνταξιοδοτικό ταμείο, η λειτουργία του οποίου ρυθμίζεται από το κράτος, ώστε στο μέλλον αυτές οι αποταμιεύσεις να μπορούν να χρησιμοποιηθούν κατά τη συνταξιοδότηση ή σε περίπτωση απώλειας της ικανότητας προς εργασία.

Κυρίλλος ΚΑΡΣΛΙΔΗΣ,

Διευθυντής Πωλήσεων της ασφαλιστικής εταιρείας Pitsas Insurances