Χωριό Πάφος

Πολέμι Πάφου: αμπελοχώρι, Μετόχι της Μονής Κύκκου και εκκλησίες

ΠεριφέρειαΠάφος

Πληθυσμός870 (απογραφή 2021)

ΤύποςΧωριό

Σχετικά με το μέρος

Ελέγχθηκε: 29 Οκτωβρίου 2026.

Το Πολέμι με μια ματιά: αμπελοχώρι στους λόφους βορειοανατολικά της Πάφου

Το Πολέμι (Polemi) είναι χωριό της επαρχίας Πάφου, στους λόφους βορειοανατολικά της πόλης. Σύμφωνα με το Κοινοτικό Συμβούλιο, απέχει περίπου 17 χλμ. από την Πάφο. Το χωριό βρίσκεται σε μέσο υψόμετρο περίπου 460 μέτρων. Σύμφωνα με την απογραφή πληθυσμού του 2021, στο χωριό ζουν 870 άτομα.

Στα επίσημα κείμενα απαντά και η γενική «Πολεμίου», για παράδειγμα στην ονομασία «Κοινοτικό Συμβούλιο Πολεμίου». Το χωριό δεν πρέπει να συγχέεται με τα Πολεμίδια, προάστια της Λεμεσού. Σύμφωνα με το Συμβούλιο, η δυτική άκρη του Πολεμίου απέχει 3 χλμ. από τον κεντρικό δρόμο Πάφου – Πόλης, ενώ τοπικοί δρόμοι οδηγούν στα γειτονικά χωριά Ψαθί και Τσάδα.

Το Πολέμι είναι κεφαλοχώρι για τα γύρω χωριά: εδώ λειτουργούν νηπιαγωγείο, δημοτικό σχολείο, γυμνάσιο και λύκειο. Το χωριό είναι γνωστό για τους αμπελώνες του, το Μετόχι της Μονής Κύκκου και τις άγριες τουλίπες. Στο φεστιβάλ της τουλίπας είναι αφιερωμένο ξεχωριστό άρθρο μας, για τις τουλίπες του Πολεμίου, την εποχή τους και πώς να τις επισκεφθείτε χωρίς να τις βλάψετε· εδώ μιλάμε για το ίδιο το χωριό.

Η ιστορία του Πολεμίου και η προέλευση του ονόματος

Σύμφωνα με το Κοινοτικό Συμβούλιο, το χωριό είναι γνωστό με αυτό το όνομα από τα βυζαντινά χρόνια. Ο βυζαντινός οικισμός πιστεύεται ότι βρισκόταν κοντά στον σημερινό, στην τοποθεσία «Κάμπος της Ρήγαινας», όπου βρέθηκε και λίθινος πέλεκυς της προϊστορικής εποχής.

Για την προέλευση του ονόματος υπάρχουν διάφορες εξηγήσεις. Κάποιοι ερευνητές τη συνδέουν με τον βυζαντινό ιδιοκτήτη της περιοχής, τον Πολέμιο, ενώ ο μεσαιωνικός χρονογράφος Λεόντιος Μαχαιράς με τη λατρεία του αγίου Πολέμιου, ενός από τους λεγόμενους Αλαμάνους αγίους. Σε χάρτες της Φραγκοκρατίας το χωριό σημειώνεται ήδη με λατινικούς χαρακτήρες ως Polemi. Τη δημοφιλή ερμηνεία «χωριό των πολεμιστών», από τη λέξη «πόλεμος», το Κοινοτικό Συμβούλιο δεν την αναφέρει.

Την περίοδο της Αγγλοκρατίας στο κοινοτικό κτίριο του Πολεμίου στεγαζόταν αστυνομικός σταθμός. Σύμφωνα με το Συμβούλιο, καταργήθηκε όταν οι κάτοικοι πήραν μέρος στα αντιαποικιακά γεγονότα του Οκτωβρίου, γνωστά στην Κύπρο ως Οκτωβριανά· ανάμεσα σε όσους τιμωρήθηκαν ήταν ο κοινοτάρχης και ο ιερέας. Παρά τη μετακίνηση κατοίκων στις πόλεις, το Πολέμι παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα χωριά της επαρχίας.

Η Παναγία Χρυσελεούσα και τα ξωκλήσια γύρω από το χωριό

Ο κύριος ναός του χωριού είναι η εκκλησία της Παναγίας Χρυσελεούσας, στο βόρειο τμήμα του Πολεμίου. Σύμφωνα με το Κοινοτικό Συμβούλιο, το παλαιότερο τμήμα της χρονολογείται στον 12ο και 13ο αιώνα: πρόκειται για μονόκλιτο σταυροειδή ναό με τρούλο και νάρθηκα, σε βυζαντινό ρυθμό. Γύρω στο 1723 προστέθηκε ένα νέο νότιο τμήμα.

Ο σεισμός του 1953 προκάλεσε σοβαρές ζημιές στην εκκλησία και γκρέμισε το παλιό καμπαναριό· το νέο χτίστηκε λίγα χρόνια αργότερα. Στο εσωτερικό υπάρχει ξυλόγλυπτο τέμπλο με εικόνες του 15ου αιώνα και μεταγενέστερες. Σε άλλη σελίδα του Συμβουλίου αναφέρεται μεταγενέστερη χρονολόγηση του ερευνητή Ρούπερτ Γκάνις (Rupert Gunnis), οπότε οι χρονολογίες στις πηγές διαφέρουν.

Σύμφωνα με το Συμβούλιο, γύρω από το χωριό υπήρχαν 14 ξωκλήσια, και τα περισσότερα σήμερα είναι εγκαταλελειμμένα ή ερειπωμένα. Κατά την τοπική παράδοση, χτίστηκαν σε κύκλο για να προστατεύουν το χωριό από τις επιδημίες. Το πιο γνωστό είναι αφιερωμένο στον Άγιο Νήπιο (ή Νέπιο), που τιμάται ως προστάτης των βρεφών. Τα ξωκλήσια του Προφήτη Ηλία και της Αγίας Μαρίνας ξαναχτίστηκαν πάνω στα παλιά θεμέλια.

Το Μετόχι της Μονής Κύκκου στο Πολέμι

Στη δυτική πλευρά του χωριού βρίσκεται το Μετόχι της Μονής Κύκκου, μεγάλο πέτρινο κτίριο με εσωτερική αυλή. Σύμφωνα με το Κοινοτικό Συμβούλιο, στο παρελθόν η μονή κατείχε σημαντικό μέρος της γης του Πολεμίου. Για την ίδια τη μονή, στα βουνά του Τροόδους, διαβάστε τον οδηγό μας για τη Μονή Κύκκου, την ιστορία της, το μουσείο και την επίσκεψη.

Το Μετόχι συνδέεται και με την ιστορία του κρασιού στο χωριό. Το Κοινοτικό Συμβούλιο γράφει ότι η αμπελοκαλλιέργεια στο Πολέμι αναπτύχθηκε χάρη στον ηγούμενο του Κύκκου Κλεόπα: εκείνος πρότεινε να δοθεί η γη στους κατοίκους με τον όρο να φυτέψουν αμπέλια. Το αμπέλι ταίριαξε στον τόπο, επειδή χρειάζεται λίγο νερό.

Για πολλά χρόνια το κτίριο ήταν μισοερειπωμένο. Στο φυλλάδιο για τους οινικούς δρόμους του Visit Cyprus, της επίσημης πύλης του Υφυπουργείου Τουρισμού, αναφέρεται ότι το Μετόχι πέρασε στην ιδιοκτησία της κοινότητας και λειτουργεί ως πολιτιστικό κέντρο με κήπο. Σύμφωνα με το Συμβούλιο, η πολυετής αναστήλωση πλησίαζε στην ολοκλήρωσή της το 2019.

Οι αμπελώνες του Πολεμίου και ο οινικός δρόμος

Σύμφωνα με το Κοινοτικό Συμβούλιο, το κλίμα και το ανάγλυφο έκαναν την αμπελοκαλλιέργεια κύρια ασχολία των κατοίκων, ενώ δεύτερη καλλιέργεια είναι οι μηλιές. Το 1985 το Πολέμι ήταν τέταρτο ανάμεσα στα χωριά της επαρχίας Πάφου σε έκταση αμπελώνων, με επικράτηση των οινοποιήσιμων ποικιλιών.

Το Πολέμι ανήκει στον οινικό δρόμο «Βουνί Παναγιάς – Αμπελίτη» του Visit Cyprus. Η διαδρομή περνά από την Τσάδα, το Στρουμπί, το Πολέμι, το Ψαθί, τη Λετύμβου και άλλα χωριά της επαρχίας. Στο Πολέμι οδηγεί ο δευτερεύων δρόμος Ε703, που μετά συνεχίζει προς το Ψαθί. Για το γειτονικό χωριό στον κεντρικό δρόμο διαβάστε το άρθρο μας για το Στρουμπί.

Το φυλλάδιο του Visit Cyprus αναφέρει το οινοποιείο Τσαλαπάτη (Tsalapatis) μέσα στο χωριό, με αίθουσα γευσιγνωσίας στο επίπεδο του κελαριού, ενώ ανάμεσα στο Στρουμπί και το Πολέμι λειτουργεί το οινοποιείο Kamanterena του συνεταιρισμού ΣΟΔΑΠ (SODAP). Το φυλλάδιο εκδόθηκε το 2015, γι’ αυτό ελέγξτε τους όρους επίσκεψης με το οινοποιείο. Περισσότερα θα βρείτε στον οδηγό μας για τα οινοποιεία και τους οινικούς δρόμους της Κύπρου.

Πώς θα πάτε στο Πολέμι και πώς να οργανώσετε την επίσκεψη

Ο πιο βολικός τρόπος είναι το αυτοκίνητο. Από την Πάφο ακολουθήστε τον κεντρικό δρόμο προς την Πόλη Χρυσοχούς και την Τσάδα και μετά, όπως περιγράφει το Visit Cyprus, στρίψτε στον δευτερεύοντα δρόμο Ε703 προς το Πολέμι. Πριν ξεκινήσετε, ελέγξτε τη διαδρομή στην εφαρμογή πλοήγησης: οι δρόμοι στους λόφους έχουν πολλές στροφές.

Τα λεωφορεία προς τα χωριά της επαρχίας Πάφου έχουν λιγότερα δρομολόγια απ’ ό,τι μέσα στην πόλη. Αν ταξιδεύετε με δημόσια συγκοινωνία, ελέγξτε τα δρομολόγια στον φορέα λεωφορείων της επαρχίας λίγο πριν από το ταξίδι, μαζί με την ώρα επιστροφής.

Για την εκκλησία, το Μετόχι και μια σύντομη βόλτα στο χωριό συνήθως αρκούν δύο ώρες. Η επίσκεψη συνδυάζεται εύκολα με το Στρουμπί, το Ψαθί και άλλα χωριά του οινικού δρόμου. Την άνοιξη το Πολέμι έχει περισσότερους επισκέπτες λόγω των τουλιπών, και τις μέρες του φεστιβάλ να περιμένετε δυσκολίες στο παρκάρισμα.

Τι να ελέγξετε πριν πάτε στο Πολέμι

Οι ώρες που είναι ανοιχτά η Παναγία Χρυσελεούσα και το Μετόχι του Κύκκου εξαρτώνται από την εποχή, τις ακολουθίες και τις εκδηλώσεις. Ρωτήστε στο Κοινοτικό Συμβούλιο Πολεμίου ή στην ενορία. Στην εκκλησία ισχύουν οι συνήθεις κανόνες ενός ορθόδοξου ναού: καλυμμένοι ώμοι και γόνατα, χαμηλή φωνή και φωτογράφιση μόνο με άδεια.

Την επίσκεψη σε οινοποιείο καλύτερα να την κανονίσετε από πριν: οι ώρες γευσιγνωσίας και οι κρατήσεις αλλάζουν. Αν δοκιμάσετε κρασί, μην οδηγήσετε και αποφασίστε από πριν ποιος θα οδηγεί.

Το Πολέμι είναι κατοικημένο χωριό, γι’ αυτό παρκάρετε έτσι ώστε να μην κλείνετε εισόδους σε αυλές και τη διέλευση των κατοίκων. Την άνοιξη δείτε τις συμβουλές για προσεκτική επίσκεψη στον οδηγό μας για τις τουλίπες. Το καλοκαίρι στους λόφους κάνει ζέστη: προγραμματίστε τις βόλτες για το πρωί ή το απόγευμα και έχετε μαζί σας νερό.

Συνέχεια του σχεδιασμού

Επίσημες πηγές

Ο ναός της Παναγίας Χρυσελεούσας στο Πολέμι · Φωτογραφία: Chris06 · CC BY-SA 4.0 · μετατροπή σε WebP και αλλαγή μεγέθους.