Η ναυμαχία της Λεπάνθου

Οι έντονες οικονομικές και πολιτικές αντιπαραθέσεις που ξέσπασαν μεταξύ της Τουρκίας και των μεσογειακών γειτόνων της επικεντρώνονται σε μεγάλο βαθμό γύρω από το νησί της Κύπρου, σύμφωνα με το portal MIGnews. Αν ανατρέξουμε στην ιστορία, πριν από 500 χρόνια η Κύπρος δεν βρισκόταν απλώς στο επίκεντρο διεθνών εντάσεων, αλλά στο επίκεντρο ενός πραγματικού παγκόσμιου πολέμου, τον οποίο διεξήγαγε ο ισλαμισμός με τη βοήθεια της κύριας δύναμης κρούσης του — της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ήταν ένας πόλεμος για την παγκόσμια κυριαρχία, η καμπή του οποίου σημειώθηκε σε μια φοβερή μάχη πριν από περισσότερα από 540 χρόνια…

Οι Τούρκοι σουλτάνοι, στα φιλόδοξα σχέδια των οποίων περιλαμβάνονταν, ούτε λίγο ούτε πολύ, η κατάληψη της Ρώμης, η ανατροπή της παποσύνης, η εξόντωση του χριστιανισμού και η στέψη στη πρωτεύουσα των Ρωμαίων αυτοκρατόρων, δύο αιώνες διοργάνωναν τακτικές επιδρομές στην Ανατολική, Νότια και Κεντρική Ευρώπη. Συχνά τους αντιστεκόντουσαν διασπασμένα και εχθρικά μεταξύ τους χριστιανικά κράτη. Φαινομενικά, τίποτα δεν μπορούσε να σταματήσει την τουρκική εισβολή: χριστιανικά φρούρια, πόλεις και κράτη καταστρέφονταν το ένα μετά το άλλο.

Για πρώτη φορά οι Τούρκοι «κολλήσανε» στο νησί της Μάλτας. Το καλοκαίρι του 1565, οι ιππότες του Τάγματος της Μάλτας, με απίστευτες προσπάθειες και ηρωισμό, υπερασπίστηκαν το νησί. Οι συντριμμένοι εισβολείς έχασαν το ορμητήριο για την ισλαμική επιθετικότητα εναντίον ολόκληρης της Νότιας Ευρώπης.

Η επόμενη τουρκική εκστρατεία, που οργανώθηκε από τον σουλτάνο Σελίμ, κατευθύνθηκε προς την κατάκτηση της Κύπρου. Όπως και η Μάλτα, η Κύπρος ζούσε πάντα στη σκιά των αυτοκρατοριών και των θρησκευτικών πολέμων. Από ψηλά, το νησί μοιάζει με κάποιο ζώο που σαν να έχει καρφώσει τα νύχια του στη θάλασσα. Μόλις 100 χλμ. νοτιοανατολικά του νησιού βρίσκεται η Βηρυτός, ενώ από τα βόρεια διακρίνονται οι χιονισμένες βουνοκορφές της Ανατολίας. Σε όλες τις εποχές η Κύπρος αποτελούσε πολύ δελεαστικό θήραμα για κάθε κατακτητή. Ο αυτόχθονες πληθυσμός του νησιού ήταν Έλληνες. Μετά την άφιξη των Σταυροφόρων στην Κύπρο, η όψη του νησιού άλλαξε σημαντικά. Ανάμεσα στους φοίνικες χτίστηκαν γοτθικοί καθεδρικοί ναοί, που μετέτρεψαν τη Λευκωσία σε ένα πολύγλωσσο σημείο συνάντησης διαφορετικών κόσμων, ενώ το λιμάνι της Αμμοχώστου έγινε η πλουσιότερη πόλη του κόσμου. Η τελευταία βασίλισσα της δυναστείας των Σταυροφόρων, η Κατερίνα Κορνάρο, το 1489, συνειδητοποιώντας την αδυναμία της να σώσει το νησί, παραιτήθηκε από το θρόνο υπέρ της Βενετίας και πέρασε τα τελευταία 20 χρόνια της ζωής της στην εξορία.

Σχεδόν από την αρχή της βενετσιάνικης κυριαρχίας, η Κύπρος βρισκόταν στη «λίστα επιθυμιών» του σουλτάνου. Οι Τούρκοι παραβίασαν προδοτικά την ειρηνευτική συνθήκη με τη Βενετία, την οποία οι Βενετοί τηρούσαν αυστηρά επί 30 χρόνια, και αποβίβασαν στην Κύπρο έναν τεράστιο στρατό: σύμφωνα με ορισμένες πληροφορίες, περίπου 100 χιλιάδες άνδρες. Προς το τέλος του καλοκαιριού του 1570 κατάφεραν να καταλάβουν τη Λευκωσία, εξοντώνοντας πλήρως τη στρατιωτική φρουρά της. Το στρατηγικής σημασίας λιμάνι της Αμμοχώστου, ωστόσο, άντεξε υπό την ηγεσία των ταλαντούχων διοικητών Μπραγκαντίνου και Μπαγκλιόνε για σχεδόν ένα ακόμη έτος. Οι Βενετοί και ο Πάπας Πίος κατάφεραν να δημιουργήσουν την Ιερή Συμμαχία, στόχος της οποίας ήταν αρχικά η διάσωση της Κύπρου και, μακροπρόθεσμα, η ανάκτηση των Αγίων Τόπων και της Ιερουσαλήμ. Η κύρια δύναμη πίσω από τη Συμμαχία ήταν ο Ισπανός βασιλιάς Φίλιππος, με τους τεράστιους πόρους της μεγάλης αυτοκρατορίας του.

Η ηρωική άμυνα της Αμμοχώστου, χωρίς να λάβει έγκαιρη βοήθεια, κατέληξε σε ήττα. Στα τέλη Ιουλίου του 1571 η πόλη έπεσε. Οι Τούρκοι, παρά τη συνθήκη παράδοσης του φρουρίου που είχε συναφθεί και τις εγγυήσεις για ελεύθερη διέλευση των επιζώντων υπερασπιστών, προχώρησαν σε σφαγή των κατοίκων.

Η πιο φρικτή μοίρα περίμενε τον Μπραγκαντίνο, από τον οποίο έβγαλαν ζωντανό το δέρμα, το γέμισαν με άχυρο και μετέφεραν αυτή την αποτρόπαια κούκλα σε όλη τη Λεβαντίνη.

Οι αντιθέσεις μεταξύ Ισπανών και Βενετών απειλούσαν να διαλύσουν εκ των έσω την Ιερά Συμμαχία. Ωστόσο, η είδηση για τη σκληρότητα και την πονηριά των Τούρκων συμφιλίωσε τους αντιπάλους την παραμονή της αποφασιστικής μάχης, που έλαβε χώρα στις 7 Οκτωβρίου 1571. Φέτος συμπληρώνονται 544 χρόνια από τη μάχη της Λεπάντου — μια αποφασιστική αναμέτρηση μεταξύ χριστιανισμού και ισλάμ, που καθόρισε τη μοίρα της σύγχρονης Ευρώπης και ολόκληρου του δυτικού πολιτισμού.

Στην περιοχή του καλά οχυρωμένου τουρκικού φρουρίου της Λεπάνθου, στις εκβολές του Κορινθιακού Κόλπου, συγκρούστηκαν δύο αρμάδες: 300 πλοία από κάθε πλευρά. Η κλίμακα των γεγονότων δεν είχε προηγούμενο στην ιστορία. Σε μια γραμμή μάχης πλάτους 6 χλμ. ετοιμάστηκαν για τη μάχη 600 πλοία και 140.000 ναυτικοί, στρατιώτες και κωπηλάτες — πάνω από το 70% του συνολικού στόλου της Μεσογείου.

Παρά το μικρό αριθμητικό και οργανωτικό πλεονέκτημα των Τούρκων, οι Χριστιανοί κατάφεραν να νικήσουν σε μια σφοδρή μάχη που διήρκεσε 4 ώρες. Η μάχη ήταν τόσο αιματηρή και τρομερή, που φαινόταν σαν η φωτιά και η θάλασσα να είχαν ενωθεί. Πολλές τουρκικές γαλέρες κάηκαν ολοσχερώς μέχρι το αμπάρι. Η επιφάνεια της θάλασσας, κόκκινη από το αίμα, ήταν καλυμμένη με τουρκικά τουρμπάνια, καφτάνια των Μουρών, φαρέτρες, τόξα, κουπιά, και πάνω από όλα αυτά — πλήθος ανθρώπινων σωμάτων: νεκροί και τραυματίες, που πάλευαν για τη ζωή τους ενάντια στο στοιχείο του νερού. Η έκταση της τραγωδίας συγκλόνισε τους εξαντλημένους νικητές. Σε 4 ώρες σκοτώθηκαν 40 χιλιάδες άνθρωποι, εκ των οποίων οι 25 χιλιάδες ήταν Τούρκοι. Κατάφεραν να κάψουν σχεδόν 100 πλοία, ενώ 180 τουρκικά σκάφη αιχμαλωτίστηκαν. Ο οθωμανός χρονογράφος Πετσέβι έγραψε στον επικήδειο: «Είδα με τα ίδια μου τα μάτια τις συνέπειες αυτής της καταραμένης μάχης. Ποτέ πριν δεν είχε γίνει τόσο καταστροφικός πόλεμος ούτε στην ιστορία του Ισλάμ, ούτε στην ιστορία των ναυμαχιών, από τότε που ο Νώε έχτισε την κιβωτό του. 180 πλοία έπεσαν στα χέρια του εχθρού, μαζί με κανόνια, τουφέκια και πυρομαχικά».

Στο κατάστρωμα της ισπανικής γαλέρας «Marquesa», που ταλαντευόταν, στεκόταν ο άγνωστος σε όλους φτωχός ευγενής Μιγκέλ ντε Θερβάντες, με το στήθος του διατρυπημένο δύο φορές από αρκεβούζι και το αριστερό του χέρι παραμορφωμένο για πάντα. Του έτυχε να συνοψίσει το αποτέλεσμα της μάχης: «Το μεγαλύτερο γεγονός των περασμένων, των σημερινών και των μελλοντικών εποχών».

Δυστυχώς, η σημερινή ηγεσία της Τουρκίας όχι μόνο θυμάται και γνωρίζει καλά την ιστορία της, αλλά κυριολεκτικά ζει εκείνη την εποχή. Ο αναγεννημένος νεο-οθωμανικός επεκτατισμός, με εκπρόσωπο τον Τούρκο πρωθυπουργό Ερντογάν, αποδεικνύει ότι τα γεγονότα που συνέβησαν πριν από 540 χρόνια δεν τους δίδαξαν τίποτα. Δεν είναι τυχαίο που ο Ερντογάν ονόμασε τις ασκήσεις του τουρκικού Πολεμικού Ναυτικού «για την προστασία των φυσικών πόρων της λεγόμενης Βόρειας Κύπρου» ως επιχείρηση «Μπαρμπαρόσα». Η διπλή ειρωνεία αυτού του ονόματος, για κάποιο λόγο, δεν τράβηξε την προσοχή του ρωσικού Τύπου. Ο Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσα ήταν ένας θρυλικός Τούρκος ναύαρχος, ο οποίος λεηλάτησε και κατέστρεψε τη χριστιανική Μεσόγειο για τέσσερις δεκαετίες. Οι περισσότεροι Τούρκοι καπετάνιοι στη Ναυμαχία της Ναυπάκτου ήταν μαθητές του. Το τουρκικό ερευνητικό σκάφος «Καρά Ράις», το οποίο διεξάγει επί του παρόντος παράνομη γεωλογική έρευνα εντός της κυπρο-ισραηλινής αποκλειστικής οικονομικής ζώνης, έχει επίσης ονομαστεί με κρυφό υπονοούμενο. Έτσι ονομαζόταν ένας από τους διακεκριμένους Τούρκους διοικητές που επέζησε στη Ναυμαχία της Ναυπάκτου.

Αλλά ας επιστρέψουμε στη Ναυμαχία της Ναυπάκτου. Παρά το γεγονός ότι ο κύριος στόχος της Συμμαχίας — η απελευθέρωση της Κύπρου — δεν επιτεύχθηκε (η Κύπρος απελευθερώθηκε από τον τουρκικό ζυγό μόλις το 1878), η Ναυμαχία της Ναυπάκτου είχε τεράστια ιστορική σημασία. Η μηχανή της τουρκικής ναυτικής επιθετικότητας καταστράφηκε και στη Μεσόγειο επικράτησε μια σχετική ισορροπία δυνάμεων. Το κύμα της ισλαμικής εισβολής ανακόπηκε. Οι Τούρκοι δεν κατάφεραν ποτέ να πραγματοποιήσουν ναυτικές εκστρατείες παρόμοιας κλίμακας. Από το δεύτερο μισό του 16ου αιώνα αρχίζει η αργή, αλλά σταθερή παρακμή της τουρκικής υπεροχής. Αυτής της υπεροχής, την οποία θυμάται και για την απώλεια της οποίας, ίσως, θρηνεί σήμερα ο Ερντογάν και το κόμμα του.