Λαϊκοί χοροί της Κύπρου: μύθοι και πραγματικότητα

Οι λαϊκοί χοροί – οι κινήσεις, οι ρυθμοί, οι στολές – αντανακλούν τη νοοτροπία του εκάστοτε λαού. Πρόκειται για μια παγκόσμια γλώσσα, μέσω της οποίας εκφράζονται τα συναισθήματα, οι συγκινήσεις και οι διαθέσεις των ανθρώπων εδώ και πολλούς αιώνες.

Κάθε λαός προσπαθεί να διατηρήσει μέσα από τον χορό την κληρονομιά των προγόνων του και να προσθέσει τη δική του πινελιά. Και ενώ για να κατανοήσει κανείς ένα λαϊκό τραγούδι είναι επιθυμητό να γνωρίζει τη γλώσσα του συγκεκριμένου λαού, για να κατανοήσει τον χορό δεν απαιτούνται ειδικές γνώσεις.

Πιστεύω ότι πολλοί θα συμφωνήσουν μαζί μου ότι για έναν πραγματικό ταξιδιώτη οι λαϊκοί χοροί παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Άλλωστε, είναι ακριβώς αυτοί που δημιουργούν την πιο ζωντανή και ολοκληρωμένη εντύπωση για τον πληθυσμό και την περιοχή στην οποία έχεις φτάσει.

Η μυθολογία του λαϊκού χορού

Σήμερα, στην εποχή της ανεπτυγμένης τουριστικής βιομηχανίας, δημιουργούνται θεαματικές παραστάσεις για τις ανάγκες των τουριστών, οι οποίες έχουν μια πολύ επιφανειακή σχέση με τις πραγματικές λαϊκές παραδόσεις. Οι τουριστικοί μύθοι προκύπτουν αυθόρμητα, αλλά, όπως και η λαϊκή παράδοση, μεταδίδονται από στόμα σε στόμα και αποκτούν το καθεστώς της «λαϊκότητας».

Έτσι, για παράδειγμα, εμφανίστηκε ο γνωστός σε όλους ελληνικός «λαϊκός» χορός, το σιρτάκι, τον οποίο μαθαίνουν με ενθουσιασμό να χορεύουν σχεδόν όλοι οι τουρίστες που επισκέπτονται την Ελλάδα και την Κύπρο. Στην πραγματικότητα, όμως, τη διάσημη μελωδία συνέθεσε το 1964 ο Έλληνας συνθέτης Μίκης Θεοδωράκης για την ταινία «Ο Έλληνας Ζορμπάς», του σκηνοθέτη Μιχάλη Κακογιάννη, ο οποίος κατάγεται από τη Λεμεσό. Ο ίδιος ο χορός επινοήθηκε από τον πρωταγωνιστή, τον Αμερικανό Άντονι Κουίν. Η ταινία ήταν υποψήφια σε επτά κατηγορίες των βραβείων «Όσκαρ», από τις οποίες κέρδισε τρία.

Αυθεντικές παραδόσεις: ανδρικοί και γυναικείοι χοροί

Τι μπορούμε λοιπόν να πούμε για τους αυθεντικούς κυπριακούς λαϊκούς χορούς; Πολλά πράγματα! Οι Κύπριοι ξέρουν και αγαπούν να χορεύουν. Αναμφίβολα, η Ελλάδα και η Τουρκία άσκησαν τεράστια επιρροή στη διαμόρφωση της κυπριακής λαϊκής παράδοσης, ωστόσο η Κύπρος διαθέτει τις δικές της αυθεντικές μουσικές και χορευτικές παραδόσεις.

Κυρίως διαμορφώθηκαν εκείνη την περίοδο, όταν στην Κύπρο επικρατούσε ο πατριαρχικός τρόπος ζωής. Αυτό αντανακλάται και στον χορό. Στον άνδρα ανατεθεί πάντα ο κυρίαρχος ρόλος. Παλαιότερα στην Κύπρο υπήρχε αυστηρός διαχωρισμός μεταξύ ανδρικών και γυναικείων χορών: αρχικά, οι γυναίκες και οι άνδρες χόρευαν χωριστά.

Οι ανδρικοί χοροί, κατά κανόνα, ήταν δυναμικοί, χαρούμενοι, με δυνατότητα αυτοσχεδιασμού και με ένα είδος ανταγωνιστικού πνεύματος. Οι άνδρες επέδειξαν τη χορευτική τους δεξιοτεχνία. Τα βασικά χαρακτηριστικά των γυναικείων χορών ήταν πάντα η ομαλότητα και μια κάποια ντροπαλότητα.

Ένας από τους δημοφιλείς κυπριακούς λαϊκούς χορούς είναι ο καρτσιλάμας. Έχει τις ρίζες του στη βόρεια Τουρκία, ενώ στη συνέχεια μεταφέρθηκε στην Ελλάδα και την Κύπρο. Η λέξη «Karşılama» στα τουρκικά σημαίνει «χαιρετισμός». Συνήθως χορευόταν και εξακολουθεί να χορεύεται σε γαμήλιες δεξιώσεις και φεστιβάλ. Το κύριο χαρακτηριστικό του χορού είναι ότι οι άνδρες χορευτές χωρίζονται σε ζευγάρια και χορεύουν αντικριστά.

Παραδοσιακά, ο καρτσιλάμας αποτελείται από 6 φάσεις. Και οι 6 φάσεις είναι γενικά παρόμοιες μεταξύ τους, αλλά έχουν τις δικές τους λεπτές διαφορές. Στο διάλειμμα μεταξύ της 3ης και της 4ης φάσης διαβάζονται πάντα με μελωδικό τρόπο τετράστιχα — «χατίστα».

Ένας άλλος εθνικός χορός – ο σίρτος – ήρθε στην Κύπρο από την Ελλάδα. Όλοι οι χορευτές επαναλαμβάνουν μια απλή σειρά βημάτων, κινούμενοι σε κύκλο και κρατώντας τα χέρια.

Ιδιαίτερη θέση μεταξύ των παραδοσιακών κυπριακών χορών κατέχει ο ζεμπεκικός. Και αυτός ο χορός έχει ελληνικές ρίζες. Αποτελεί ένα ιδιαίτερα συναρπαστικό θέαμα, όταν οι άνδρες βγαίνουν με τη σειρά τους στον κύκλο και επιδεικνύουν περίπλοκα χορογραφικά στοιχεία. Είναι πολύ σημαντικό να τηρείται ο χαρακτηριστικός ρυθμός αυτού του χορού. Τον χτυπούν και τον συνοδεύουν με κτυπήματα οι μη σολίστες, που στέκονται γονατισμένοι σε κύκλο.

Πραγματική δεξιοτεχνία απαιτούν και οι χοροί με αντικείμενα. Μεταξύ αυτών ξεχωρίζουν ο χορός με το δρεπάνι, ο χορός με το μαχαίρι και ο χορός με το αγγείο.

Σήμερα ο χορός με το αγγείο είναι πιο γνωστός ως χορός με το ποτήρι. Επιπλέον, αρχικά ο χορευτής εκτελούσε τον χορό μόνο με ένα ποτήρι στο κεφάλι, ενώ στη σύγχρονη ερμηνεία ορισμένοι χορευτές επιδεικνύουν πραγματικά θαύματα ισορροπίας και τοποθετούν κατά τη διάρκεια του χορού έως και 10 ποτήρια στο κεφάλι τους.

Στον ίδιο ρυθμό με την Κύπρο

Η σύγχρονη ζωή των νέων Κυπρίων είναι στενά συνδεδεμένη με τους λαϊκούς χορούς. Μπορεί κανείς να τους δει σε νυχτερινά κέντρα, σε γάμους και απλά σε εορταστικές εκδηλώσεις.

Κάθε Κύπριος που σέβεται τον εαυτό του γνωρίζει μερικά όμορφα παραδοσιακά βήματα και είναι πρόθυμος να τα επιδείξει, μόλις μπει στον χορευτικό κύκλο. Τόσο τα αγόρια όσο και τα κορίτσια μαθαίνουν τους εθνικούς χορούς από μικρή ηλικία και νιώθουν ιδιαίτερη υπερηφάνεια γι’ αυτό.

Αν, κατά την άφιξή σας στην Κύπρο, θελήσετε να δείτε από κοντά τους κυπριακούς χορούς, το καλύτερο είναι να πάτε την Παρασκευή ή το Σάββατο το βράδυ σε μια παραδοσιακή κυπριακή ταβέρνα, όπου παίζει ζωντανή μουσική. Μην έχετε καμία αμφιβολία, κάποιος από τους Κύπριους που θα βρίσκονται εκεί σίγουρα θα αρχίσει να χορεύει!