Το κυπριακό ζήτημα ή «Η εξέλιξη κατά τον τουρκικό τρόπο»

Η «εξέλιξη κατά τον τουρκικό τρόπο» αποτελεί αναπόσπαστο αποτέλεσμα της επαφής της τουρκικής (οθωμανικής) νοοτροπίας με το χριστιανικό περιβάλλον. Ο παραμορφωμένος ναός της Αγίας Σοφίας – ένα από τα κύρια ιερά του ορθόδοξου κόσμου, που σήμερα φέρει ημισέληνο στον τρούλο του και περιβάλλεται από τέσσερις μιναρέδες – δεν αποτελεί μεμονωμένη περίπτωση ή εξαίρεση. Πρόκειται για έναν κανόνα που ισχύει παντού. Εφαρμόστηκε και στην Κύπρο. Πρόσφατα, ο νεοεκλεγείς πρόεδρος της Κύπρου Νίκος Αναστασιάδης δήλωσε την επιθυμία του, ή για να είμαστε πιο ακριβείς, την πρωταρχική του αποστολή, να επιλύσει το πρόβλημα της διαίρεσης του νησιού. Ήδη αυτόν τον μήνα θα πραγματοποιηθούν οι πρώτες συναντήσεις των ηγετών των δύο κοινοτήτων της Κύπρου. Έχουμε γράψει αναλυτικά για το πώς συνέβη ο διαχωρισμός του νησιού το 1974.

Κατέχοντας παράνομα το 38% του νησιού, οι Τούρκοι προσπάθησαν να επιβάλουν τον έλεγχό τους σε ολόκληρη την Κύπρο. Σε αυτό αποφάσισε να τους βοηθήσει ο Κόφι Ανάν, ο οποίος εκπόνησε ένα σχέδιο για την επανένωση του νησιού. Το σχέδιο του Ανάν περιόριζε τα δικαιώματα των Ελληνοκυπρίων να επιστρέψουν στα σπίτια τους, επιτρέποντας παράλληλα στους Τούρκους εποίκους, που έφτασαν στο νησί μετά το 1974, να παραμείνουν στα παράνομα καταληφθέντα εδάφη. Το κείμενο τέθηκε σε δημοψήφισμα, το οποίο διεξήχθη στις 26 Απριλίου 2004. Σε αντίθεση με τους Ελληνοκύπριους, οι οποίοι ψήφισαν κατά του σχεδίου, η τουρκική πλευρά υποστήριξε την πρόταση με πλειοψηφία. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι στην ψηφοφορία από την τουρκική πλευρά συμμετείχαν όχι μόνο οι Τουρκοκύπριοι, αλλά και Τούρκοι που μετανάστευσαν στο νησί μετά το 1974. Τη στιγμή της ψηφοφορίας, ο αριθμός τους ήταν διπλάσιος από τον αριθμό των Τουρκοκυπρίων. Δεν είναι δύσκολο να μαντέψει κανείς από πού προήλθε το περιβόητο 65% που ψήφισε υπέρ του σχεδίου Ανάν – πρόκειται, κατά κύριο λόγο, για τους Τούρκους μετανάστες.

Η «τουρκική» εξέλιξη μετέτρεψε την Κύπρο σε μια κοινωνία δύο κοινοτήτων πριν από 350 χρόνια: οι Τούρκοι μετανάστευαν από τις φτωχές περιοχές της Ανατολίας στην Κύπρο, με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί ένας νέος λαός — οι Τουρκοκύπριοι. Αυτές οι διαδικασίες συνεχίστηκαν μετά το 1974 και συνεχίζονται μέχρι σήμερα.

Σήμερα, στο κατεχόμενο τμήμα της Κύπρου, το 20% της επικράτειας καταλαμβάνεται από τουρκικές στρατιωτικές βάσεις, ενώ οι αυτόχθονες Τουρκοκύπριοι (μετανάστες του 17ου αιώνα) έχουν καταστεί μειονότητα.

Στη λεγόμενη Βόρεια Κύπρο (μη αναγνωρισμένο κράτος) έχει καταστραφεί η πλειοψηφία των ορθόδοξων ναών και μοναστηριών. 55 εκκλησίες μετατράπηκαν σε τζαμιά, ενώ 50 εκκλησίες και μοναστήρια μετατράπηκαν σε αποθήκες, ξενοδοχεία, κινηματογράφους και δημόσιες τουαλέτες.

Σε αρκετά μοναστήρια έχουν στρατοπεδεύσει τουρκικές στρατιωτικές μονάδες. Για παράδειγμα, αυτή η τύχη έπληξε το μοναστήρι όπου κάποτε υπηρέτησε ο μεγάλος Κύπριος άγιος, σεβαστός σε ολόκληρο τον ορθόδοξο κόσμο, ο Σπυρίδων ο Τριμυφούντιος.

Πρόσφατα επιστράφηκαν στην Κύπρο 4 εικόνες που χρονολογούνται από τον 16ο αιώνα.

Οι εικόνες που απεικονίζουν τους αποστόλους Πέτρο, Παύλο, Ιωάννη και Μάρκο είχαν μεταφερθεί παράνομα από την Κυρηνεία (βόρειο τμήμα του νησιού) και πωληθεί. Αργότερα, τα ιερά αντικείμενα αγοράστηκαν από έναν συλλέκτη από την Ολλανδία, ο οποίος το 1995 αποφάσισε να τα βγάλει σε δημόσιο πλειστηριασμό.

Οι ειδικοί του οίκου δημοπρασιών θεώρησαν αμφίβολα τα έγγραφα που προσκόμισε ο πωλητής. Οι κυπριακές αρχές επιβεβαίωσαν ότι τα ιερά ανήκουν στην Κυπριακή Ορθόδοξη Εκκλησία.

Πρέπει να σημειωθεί ότι μόλις το 2007 η Κυπριακή Εκκλησία απέκτησε τη δυνατότητα να προβάλει επίσημες αξιώσεις για αυτές τις εικόνες. Για τον σκοπό αυτό, χρειάστηκε να τροποποιηθεί η νομοθεσία των Κάτω Χωρών, η οποία προηγουμένως δεν προέβλεπε την επιστροφή έργων τέχνης από ιδιωτικές συλλογές στους προηγούμενους ιδιοκτήτες τους.

Αυτά είναι μόνο μερικά από τα πολυάριθμα επεισόδια που απεικονίζουν την «εξέλιξη κατά τον τουρκικό τρόπο» στην πράξη.

Σήμερα, μιλώντας σε συνέδριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, ο Πρόεδρος της Κύπρου Νίκος Αναστασιάδης δήλωσε ότι είναι απαραίτητη η ταχύτερη επίλυση του κυπριακού προβλήματος και η επανένωση του νησιού. Μένει να ελπίζουμε ότι ο πρώην επαγγελματίας νομικός θα διαθέτει αρκετή κοινή λογική και καλή μνήμη για να λάβει πλήρως υπόψη τα διδάγματα της ιστορίας. Και ο αξιωματούχος έχει πολλά να σκεφτεί.