Η Κύπρος εξετάζει πώς η στενότερη ευθυγράμμιση με τη Δύση μπορεί να αποφέρει διαρκή επιρροή

Λευκωσία, Κύπρος. Τα τελευταία χρόνια, η Κύπρος έχει ενισχύσει τους δεσμούς της στον τομέα της ασφάλειας με τους δυτικούς εταίρους της, μεταξύ άλλων μέσω της άρσης του αμερικανικού εμπάργκο όπλων το 2022, του εκπαιδευτικού κέντρου CYCLOPS και των περιφερειακών ανθρωπιστικών επιχειρήσεων.

Η επόμενη πρόκληση για τη χώρα είναι να μετατρέψει αυτή τη σύμπραξη, την πρόσβαση και τον γεωγραφικό της ρόλο σε διαρκή επιρροή, διατηρώντας παράλληλα την αυτονομία της.

Ρόλος στην ασφάλεια και περιφερειακές επιχειρήσεις

Το αμερικανικό εμπάργκο όπλων κατά της Κύπρου, που ίσχυε από το 1987, άρθηκε το 2022. Το κέντρο εκπαίδευσης CYCLOPS, το οποίο χρηματοδοτείται από το Υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ, έχει αναδείξει την Κύπρο σε παράγοντα περιφερειακής ασφάλειας.

Η αεροπορική βάση της Πάφου και η ναυτική βάση «Ευάγγελος Φλοράκης» έχουν εκσυγχρονιστεί και τεθούν σε λειτουργία. Στο πλαίσιο της Επιχείρησης «Αμαλθέα», η Λάρνακα αποτέλεσε το σημείο αναφοράς για έναν θαλάσσιο διάδρομο παροχής βοήθειας προς τη Γάζα, ενώ το Σχέδιο «Έστια» μετέτρεψε την Κύπρο σε κόμβο εκκένωσης για άτομα που εγκατέλειπαν τον Λίβανο, τη Γάζα και το Σουδάν.

Πρόσβαση και επιρροή

Η Κύπρος θεωρείται παράγοντας με δυτική στήριξη, αλλά η πρόσβαση σε συνόδους κορυφής, οι ρυθμίσεις συνεργασίας και οι χρηματοδοτούμενες εγκαταστάσεις δεν δημιουργούν αυτόματα επιρροή.

Τα μικρά κράτη μπορούν να μετατρέψουν την πρόσβαση σε επιρροή όταν προσφέρουν στους μεγαλύτερους εταίρους πόρους που δεν μπορούν να αποκτηθούν εύκολα αλλού. Η θέση της Κύπρου ήταν σημαντική κατά τη διάρκεια της επιχείρησης παροχής βοήθειας στη Γάζα και των εκκενώσεων από την περιοχή, αν και τα γεωγραφικά πλεονεκτήματα ενδέχεται να παρέχουν μικρότερη επιρροή μόλις τελειώσουν οι κρίσεις.

Μια πρόσφατη ανάλυση σχετικά με τη θέση της Κύπρου μεταξύ ενεργού ρόλου και ευθυγράμμισης εντόπισε την ανάγκη να μετατραπεί η στενότερη ευθυγράμμιση σε διαρκή επιρροή χωρίς να θυσιαστεί η αυτονομία.

Συνεργασία Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ

Η μορφή Ελλάδα-Κύπρος-Ισραήλ ξεκίνησε ως συντονισμός στον τομέα της ενέργειας μετά τις ανακαλύψεις των κοιτασμάτων «Λεβιάθαν» και «Αφροδίτη» στις αρχές της δεκαετίας του 2010. Εξελίχθηκε σε τακτικές συνόδους κορυφής ηγετών από το 2016 και απέκτησε μια αμερικανική διάσταση μέσω της συμφωνίας «3+1» το 2019.

Η μορφή αυτή έχει αντιμετωπίσει συνεχή αμφισβήτηση. Το ναυτικό μνημόνιο της Τουρκίας με τη Λιβύη το 2019 δημιούργησε μια ανταγωνιστική νομική αξίωση που επηρεάζει τις θέσεις της Ελλάδας και της Κύπρου. Η έρευνα του «Oruç Reis» το 2020, σε συνδυασμό με τις δραστηριότητες γεώτρησης από τα σκάφη «Yavuz» και «Fatih», αύξησε την επιχειρησιακή πίεση χωρίς όμως να οδηγήσει σε κλιμάκωση σε επίπεδο που θα απαιτούσε αντίδραση από τη Δύση.

Η τουρκική δογματική θέση «Mavi Vatan» παρέχει το πλαίσιο για αυτές τις ενέργειες. Το αποτέλεσμα ήταν η συνεχιζόμενη αμφισβήτηση, η οποία έχει περιορίσει την εδραίωση του τριμερούς πλαισίου.

Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ

Η Κύπρος κατείχε την εκ περιτροπής Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026. Η Προεδρία έδωσε τη δυνατότητα στη Λευκωσία να καθορίζει την ατζέντα, να μεσολαβεί για την επίτευξη συμβιβασμών και να διαχειρίζεται τις προτεραιότητες άλλων κρατών μελών, αλλά ο επίσημος ρόλος της έληξε όταν η Προεδρία μεταβιβάστηκε.

Η μακροπρόθεσμη αξία της εξαρτάται από τις εργασιακές σχέσεις που αναπτύχθηκαν με αξιωματούχους, την ικανότητα να επιδεικνύει ικανότητα σε ζητήματα πέραν των ιδίων διαφορών της Κύπρου, καθώς και από το να ζητείται η γνώμη της σε πρώιμο στάδιο σχετικά με σημαντικά θέματα.