Η πορεία του κομπολογιού από τις χάντρες προσευχής σε σύμβολο της καθημερινής ζωής

Ναύπλιο, Ελλάδα. Το κομπολόι, ευρέως γνωστό στην Κύπρο και την Ελλάδα, εξελίχθηκε από τις αιώνιες παραδόσεις των κομπολογιών σε ένα κοσμικό αντικείμενο που συνδέεται με την κίνηση, τον ήχο και την καθημερινή ζωή.

Από τα κομπολόγια μέχρι το κομπολόι

Το κομπολόι, που συχνά μεταφράζεται ως «κομπολόι ανησυχίας», δεν είναι ούτε απλώς ένα αντικείμενο για να απασχολούνται τα χέρια ούτε ένα θρησκευτικό αντικείμενο. Η ιστορία του εκτείνεται μέσα από τις παραδόσεις των κομπολόι των Ινδουιστών, των Βουδιστών, των Μουσουλμάνων, των Ορθόδοξων και των Καθολικών, προτού συνδεθεί στενά με την Ελλάδα και την Κύπρο.

Σε αντίθεση με τα κομπολόγια, τα οποία χρησιμοποιούνται παραδοσιακά για να μετράνε τις προσευχές, το κομπολόι έχει σχεδιαστεί έτσι ώστε οι χάντρες του να κινούνται ελεύθερα κατά μήκος του κορδονιού και να δημιουργούν έναν χαρακτηριστικό ήχο κλικ.

«Ο ήχος είναι το βασικό στοιχείο», δήλωσε η Ελένη Ευαγγελινού, διευθύντρια του Μουσείου Κομπολόι στο Ναύπλιο.

Το μουσείο, που ιδρύθηκε το 1998, ανατρέχει στην εξέλιξη του αντικειμένου από τις θρησκευτικές παραδόσεις με χάντρες έως το ελληνικό κομπολόι.

Προέλευση και σημασία

Η Ευαγγελινού τοποθετεί την εμφάνιση του κομπολόι γύρω στις αρχές του 19ου αιώνα. Μετά από αιώνες οθωμανικής κυριαρχίας, οι Έλληνες θα ήταν εξοικειωμένοι με τα μουσουλμανικά κομπολόι, τα οποία, όπως είπε, ενέπνευσαν το αντικείμενο.

Το κομπολόι που προέκυψε δεν είχε πλέον θρησκευτικό χαρακτήρα. Τα κενά μεταξύ των χαντρών του επέτρεπαν την κίνηση και τον ήχο, δημιουργώντας έναν διαφορετικό σκοπό από αυτόν των κομπολογιών.

Η Ευαγγελίνού ανέφερε ότι η μεταμόρφωση αυτή αντανακλούσε την επιθυμία των Ελλήνων να ανακτήσουν την ελευθερία τους. «Υπάρχει ήχος, υπάρχει λόγος. Υπάρχει ελευθερία κίνησης», είπε.

Αλλαγή των κοινωνικών συσχετισμών

Αν και σήμερα συνδέεται στενά με την ελληνική και την κυπριακή κουλτούρα, το κομπολόι κάποτε συσχετιζόταν με άτομα από χαμηλότερα κοινωνικοοικονομικά στρώματα και, όπως είπε η Ευαγγελινού, πιθανότατα συνδεόταν με την «τεμπελιά» για αυτόν τον λόγο.

Αργότερα συνδέθηκε στενά με την κουλτούρα του ρεμπέτικου, ενώ τα άτομα με υψηλότερη κοινωνική ή εκπαιδευτική θέση ήταν λιγότερο πιθανό να το φέρουν μαζί τους.

Με την πάροδο του χρόνου, οι αντιλήψεις άλλαξαν και το κομπολόι έγινε αντικείμενο κύρους, με ιδιαίτερη σημασία για τον κάτοχό του.

Χειροτεχνία

Ο Γιάννης Ιωάννου, ιδρυτής του διαδικτυακού καταστήματος «Kombologia» με έδρα την Κύπρο, δήλωσε ότι η χειροτεχνία είναι κεντρική για την πολυπλοκότητα του αντικειμένου.

Ο Ιωάννου μεγάλωσε ανάμεσα σε χάντρες, εργαλεία και υλικά στο εργαστήριο κοσμημάτων του πατέρα του, πριν αρχίσει να κατασκευάζει ο ίδιος κομπολόι.

«Ένα καλοφτιαγμένο κομμάτι μπορεί να φαίνεται απλό, αλλά μεγάλο μέρος της πραγματικής δουλειάς κρύβεται στους κόμπους, τις ενώσεις, τις αποστάσεις και την ισορροπία», είπε, προσθέτοντας ότι μικρές αποφάσεις μπορούν να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο κινείται ένα κομπολόι και πώς αισθάνεται κανείς όταν το κρατά στο χέρι.