
Ελέγχθηκε: 25 Οκτωβρίου 2026.
Η Αγία Σοφία είναι ο λατινικός καθεδρικός ναός της παλιάς Λευκωσίας, της πόλης μέσα στα ενετικά τείχη. Βρίσκεται στο βόρειο τμήμα της πρωτεύουσας, που από το 1974 βρίσκεται υπό τουρκική κατοχή. Από το 1570 το κτίριο λειτουργεί ως τζαμί, ενώ το 1954 πήρε το όνομα Σελιμιγιέ.
Σύμφωνα με στοιχεία του Τμήματος Αρχαιοτήτων της Κυπριακής Δημοκρατίας, πρόκειται για τη μεγαλύτερη και παλαιότερη από τις σωζόμενες γοτθικές εκκλησίες της Κύπρου: οι εσωτερικές διαστάσεις της είναι 66 επί 21 μ. Ενδεχομένως, ο καθεδρικός ναός να έχει χτιστεί στη θέση μιας παλαιότερης βυζαντινής εκκλησίας.
Οι τουρίστες από το νότο συνήθως φτάνουν εδώ με τα πόδια, από το σημείο διέλευσης της οδού Λήδρας. Παρακάτω θα δείτε πώς χτίστηκε ο καθεδρικός ναός, τι άλλαξε μετά το 1570 και πώς πρέπει να συμπεριφέρεστε σε ένα τζαμί που λειτουργεί.
Η κατασκευή ξεκίνησε τα πρώτα χρόνια της φραγκικής κυριαρχίας — σύμφωνα με στοιχεία του Τμήματος Αρχαιοτήτων, πιθανώς το 1209. Ήδη το 1228 είχε ολοκληρωθεί το ανατολικό τμήμα, ενώ μέχρι τα τέλη του 13ου αιώνα είχαν ολοκληρωθεί τα πλευρικά κλίτη και το μεγαλύτερο μέρος του κεντρικού κλίτους.
Από το 1319 έως το 1326, ο λατινός αρχιεπίσκοπος Τζιοβάνι ντελ Κόντε ολοκλήρωσε το κεντρικό κλίτος, τα αντηρίδια και την πρόσοψη, πρόσθεσε στη νότια πλευρά ένα παρεκκλήσι που χρησίμευε ως βαπτιστήριο και διακόσμησε τον καθεδρικό ναό με τοιχογραφίες και γλυπτά. Τα επίσημα εγκαίνια έγιναν τον Νοέμβριο του 1326.
Λόγω του μεγέθους του κτιρίου, της έλλειψης χρημάτων και των ιστορικών γεγονότων, η κατασκευή του καθεδρικού ναού διήρκεσε περίπου 150 χρόνια, χωρίς όμως να ολοκληρωθεί ποτέ πλήρως. Σύμφωνα με στοιχεία του Τμήματος Αρχαιοτήτων, ο νοτιοδυτικός πύργος και το ανώτερο επίπεδο της στοάς δεν κατασκευάστηκαν ποτέ. Εσωτερικά είναι τρίκλιτη γοτθική βασιλική με οξυκόρυφους θόλους, γι’ αυτό και ακόμη και μετά τη μετατροπή της σε τζαμί, το εσωτερικό της θυμίζει τους καθεδρικούς ναούς της Γαλλίας της ίδιας εποχής.
Ακόμη και μετά τα εγκαίνια οι εργασίες συνεχίστηκαν. Το 1347, ο Πάπας εξέδωσε βούλα για την ολοκλήρωση και την ανακαίνιση του καθεδρικού ναού, ο οποίος είχε υποστεί ζημιές από σεισμό, και ακριβώς τότε κατασκευάστηκαν η στοά και ο βορειοδυτικός πύργος.
Το κύριο διακοσμητικό στοιχείο είναι ο δυτικός τοίχος με τις τρεις εισόδους. Σύμφωνα με την περιγραφή του Τμήματος Αρχαιοτήτων, το πλαίσιο της κύριας εισόδου είναι διακοσμημένο με πλούσια γλυπτική: σε τρεις από τις τέσσερις καμάρες απεικονίζονται βασιλείς, προφήτες, απόστολοι και επίσκοποι.
Ο καθεδρικός ναός συγκαταλέγεται στα πιο γνωστά γοτθικά μνημεία της φραγκικής περιόδου της Κύπρου, η οποία διήρκεσε από το 1192 έως το 1489. Στο ιστορικό φυλλάδιο του Υφυπουργείου Τουρισμού αναφέρεται μαζί με τον καθεδρικό του Αγίου Νικολάου στην Αμμόχωστο και το Αβαείο του Μπέλλαπαϊς.
Επί Λουζινιανών, η Καθολική Εκκλησία ήταν η επίσημη κρατική εκκλησία, ενώ η Αγία Σοφία αποτελούσε τον κύριο λατινικό καθεδρικό ναό της Λευκωσίας. Σύμφωνα με ιστορικές περιγραφές, εδώ στέφονταν οι βασιλείς της Κύπρου από αυτή τη δυναστεία, ενώ ως βασιλείς της Ιερουσαλήμ στέφονταν στον καθεδρικό ναό του Αγίου Νικολάου στην Αμμόχωστο.
Στον καθεδρικό ναό θάβονταν βασιλείς και μέλη της αριστοκρατίας. Σύμφωνα με στοιχεία του Τμήματος Αρχαιοτήτων, οι ταφόπλακες αρκετών βασιλέων και πριγκίπων της δυναστείας των Λουζινιάνων καταστράφηκαν μετά την οθωμανική κατάκτηση, γι’ αυτό και σήμερα στο εσωτερικό του ναού δεν έχουν απομείνει σχεδόν καθόλου μεσαιωνικά μνημεία.
Εκτός από τους σεισμούς, ο καθεδρικός ναός υπέστη ζημιές κατά τη διάρκεια των πολέμων: το 1373 η Λευκωσία λεηλατήθηκε από τους Γενουάτες, οι οποίοι είχαν καταλάβει την Αμμόχωστο. Οι Βενετοί, που κυβέρνησαν το νησί μετά τους Λουζινιανούς, ανακαίνισαν το κτίριο, αλλά η γοτθική μορφή του είχε ήδη διαμορφωθεί οριστικά μέχρι τότε.
Το 1570 οι Οθωμανοί κατέλαβαν τη Λευκωσία και μετέτρεψαν τον καθεδρικό ναό της Αγίας Σοφίας σε τζαμί. Στο δυτικό τμήμα του κτιρίου προστέθηκαν δύο μιναρέδες, οι οποίοι μέχρι σήμερα χαρακτηρίζουν το προφίλ της παλιάς πόλης.
Την ίδια περίοδο, σύμφωνα με στοιχεία του Τμήματος Αρχαιοτήτων, καταστράφηκαν η πλούσια γλυπτική διακόσμηση, οι τοιχογραφίες, τα γλυπτά και τα βιτρώ με σκηνές από την Παλαιά και τη Νέα Διαθήκη. Ο εσωτερικός χώρος διαμορφώθηκε για τη μουσουλμανική προσευχή, ενώ η γοτθική αρχιτεκτονική των τοίχων και των θόλων διατηρήθηκε.
Για μεγάλο χρονικό διάστημα το κτίριο ονομαζόταν τζαμί της Αγίας Σοφίας. Τον Αύγουστο του 1954 μετονομάστηκε σε τζαμί Σελιμιγιέ προς τιμήν του σουλτάνου Σελίμ Β΄, ο οποίος βασίλεψε από το 1566 έως το 1574, όταν οι Οθωμανοί κατέλαβαν την Κύπρο.
Το κτίριο εξακολουθεί να λειτουργεί ως τζαμί. Τον Μάιο του 2025, όπως ανέφερε η εφημερίδα Cyprus Mail, το τζαμί άνοιξε ξανά τις πόρτες του μετά από αναστήλωση που διήρκεσε περίπου πέντε χρόνια.
Το Τμήμα Αρχαιοτήτων της Κυπριακής Δημοκρατίας περιλαμβάνει τον καθεδρικό ναό στον κατάλογο των σημαντικότερων μνημείων στο κατεχόμενο τμήμα του νησιού και τον περιγράφει ως τον λατινικό καθεδρικό ναό της Αγίας Σοφίας. Γι’ αυτό, στις ελληνικές και επίσημες πηγές αναφέρεται συνήθως ως Αγία Σοφία, ενώ στις τουρκικές ως Σελιμιγιέ.
Κοντά βρίσκονται και άλλα μνημεία της παλιάς Λευκωσίας. Σύμφωνα με στοιχεία του Τμήματος Αρχαιοτήτων, νότια του καθεδρικού ναού βρίσκεται η εκκλησία της Παναγίας της Οδηγήτριας, γνωστή ως Μπεντεστέν: κατά την οθωμανική περίοδο λειτουργούσε εκεί μια σκεπαστή αγορά υφασμάτων. Στην ανατολική πλευρά του καθεδρικού ναού βρίσκεται η Βιβλιοθήκη του Σουλτάνου του 1829, ενώ προς τα δυτικά βρίσκεται το καραβανσεράι Μπουγιούκ Χαν, που χτίστηκε πιθανώς το 1572. Μπορείτε να τα επισκεφθείτε εύκολα με έναν μόνο περίπατο.
Από τον νότο ο ευκολότερος τρόπος είναι να έρθετε με τα πόδια από το σημείο διέλευσης της οδού Λήδρας· πεζό είναι και το σημείο Λήδρα Πάλας. Οι μιναρέδες του ναού φαίνονται από πολλούς δρόμους της παλιάς πόλης, οπότε είναι εύκολο να προσανατολιστείτε. Στο σημείο διέλευσης γίνεται έλεγχος εγγράφων, ενώ οι κανόνες διέλευσης, και για αλλοδαπούς, εξηγούνται στο άρθρο μας για την Πράσινη Γραμμή.
Ο καθεδρικός ναός είναι ενεργό τζαμί, επομένως η πρόσβαση ενδέχεται να περιορίζεται κατά τη διάρκεια των προσευχών. Οι γενικά αποδεκτοί κανόνες στα τζαμιά είναι: οι ώμοι και τα γόνατα πρέπει να είναι καλυμμένα, οι γυναίκες πρέπει να φορούν μαντίλα, τα παπούτσια βγάζονται στην είσοδο, στο εσωτερικό μιλάμε χαμηλόφωνα και δεν φωτογραφίζουμε όσους προσεύχονται.
Για τις ώρες και τους όρους επίσκεψης, ενημερωθείτε επιτόπου: η επίσημη πηγή της Δημοκρατίας δεν τις δημοσιεύει. Δεν επιτρέπεται η λήψη φωτογραφιών κοντά σε στρατιωτικές εγκαταστάσεις και φυλάκια στα βόρεια, ενώ κατά την επιστροφή στον νότο τα εμπορεύματα από τα βόρεια υποβάλλονται σε τελωνειακό έλεγχο.
Ο πρώην καθεδρικός ναός της Αγίας Σοφίας (τζαμί Σελιμιγιέ) στη Λευκωσία · Φωτογραφία: dronepicr · CC BY 2.0 · μετατροπή σε WebP και αλλαγή μεγέθους.