Χωριό Λευκωσία

Γαλάτα: το χωριό της Σολέας, η Παναγία της Ποδίθου και οι εκκλησίες

ΠεριφέρειαΛευκωσία

Πληθυσμός571 (απογραφή 2021)

ΤύποςΧωριό

Σχετικά με το μέρος

Ελέγχθηκε: 29 Οκτωβρίου 2026.

Η Γαλάτα με μια ματιά: μπαλκόνια και ζωγραφιστές εκκλησίες στην κοιλάδα της Σολέας

Η Γαλάτα (Galata) είναι ορεινό χωριό της επαρχίας Λευκωσίας, στην κοιλάδα της Σολέας (Solea), στις βόρειες πλαγιές του Τροόδους. Σύμφωνα με το Κοινοτικό Συμβούλιο, βρίσκεται περίπου 60 χλμ. δυτικά της Λευκωσίας. Το χωριό είναι σε υψόμετρο 620 μ. και είναι χτισμένο και στις δύο όχθες του ποταμού Κλάριου, που είναι γνωστός και ως Καρκώτης (Karkotis).

Σύμφωνα με την απογραφή του 2021, στο χωριό ζουν 571 άτομα. Η Γαλάτα εφάπτεται με τη γειτονική Κακοπετριά: το Κοινοτικό Συμβούλιο τις αποκαλεί δίδυμες αδελφές της Σολέας. Για την Κακοπετριά υπάρχει ξεχωριστή σελίδα στον ιστότοπό μας.

Το κύριο αξιοθέατο είναι η εκκλησία της Παναγίας της Ποδίθου, η μόνη της Γαλάτας στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Το Visit Cyprus, η επίσημη πύλη του Υφυπουργείου Τουρισμού, μετρά στο χωριό τέσσερις ζωγραφιστές εκκλησίες, ενώ το Κοινοτικό Συμβούλιο έξι βυζαντινούς ναούς. Η Γαλάτα φημίζεται επίσης για τα ξύλινα μπαλκόνια της και τα φρούτα της: μήλα, βερίκοκα, ροδάκινα και κεράσια.

Ιστορία και προέλευση του ονόματος

Το Κοινοτικό Συμβούλιο δίνει δύο εκδοχές για το όνομα. Σύμφωνα με την πρώτη, δυτικά του χωριού, στην τοποθεσία Έσσω Γαλάτα, ζούσαν βοσκοί, και οι κάτοικοι των χωριών πιο χαμηλά ανέβαιναν σε αυτούς για γάλα, εξ ου και το όνομα. Σύμφωνα με τη δεύτερη, οι πρώτοι κάτοικοι ήρθαν από τη Γαλατία της Μικράς Ασίας ήδη από τα βυζαντινά χρόνια.

Τη Γαλάτα αναφέρει ο μεσαιωνικός χρονογράφος Λεόντιος Μαχαιράς: παραθέτει τη διήγηση κάποιας Μαρίας, που φρόντιζε τα γεράκια του άρχοντα Ερρίκου ντε Γκιμπλέτ στη Γαλάτα. Από αυτό το Συμβούλιο συμπεραίνει ότι επί Φραγκοκρατίας το χωριό ανήκε στην οικογένεια ντε Γκιμπλέτ. Σε μεσαιωνικούς χάρτες, ανάμεσά τους και του Τζάκομο Φράνκο, σημειώνεται ως Galata ή Golata.

Το 1735 διανυκτέρευσε στη Γαλάτα ο Ρώσος περιηγητής Βασίλειος Γρηγόροβιτς-Μπάρσκυ, που περιόδευε στα μοναστήρια της Κύπρου. Το Κοινοτικό Συμβούλιο παραθέτει τα λόγια του: είναι το χωριό «το ωραιότερο απ’ όλα», με πολλά οπωροφόρα δέντρα και τρεχούμενα νερά.

Παναγία της Ποδίθου: η εκκλησία της Γαλάτας στον κατάλογο της UNESCO

Το Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς «Ζωγραφιστές εκκλησίες της περιοχής Τροόδους» περιλαμβάνει δέκα ναούς, και από τη Γαλάτα ανήκει σε αυτό η εκκλησία της Παναγίας της Ποδίθου (Panagia Podithou). Το μνημείο εγγράφηκε στον Κατάλογο το 1985. Η UNESCO χαρακτηρίζει τις τοιχογραφίες της Ποδίθου ένα από τα καλύτερα δείγματα της ιταλοβυζαντινής σχολής, όπου η βυζαντινή παράδοση συνδυάστηκε με την τέχνη της ιταλικής Αναγέννησης.

Η εκκλησία βρίσκεται στη βόρεια είσοδο του χωριού, δεξιά του δρόμου από τη Λευκωσία. Σύμφωνα με την επιγραφή πάνω από τη δυτική είσοδο, χτίστηκε το 1502 με δαπάνη του Δημητρίου ντε Κορόν και της συζύγου του Ελένης· το Visit Cyprus γράφει ότι ο Δημήτριος ήταν καπετάνιος της βαρονίας της Πενταγιάς. Ο ναός είναι αφιερωμένος στην Παναγία την Ελεούσα και ήταν το καθολικό ενός μικρού μοναστηριού που δεν υπάρχει πια.

Οι τοιχογραφίες καλύπτουν μόνο μέρος των τοίχων: την αψίδα με την ένθρονη Παναγία ανάμεσα σε αρχαγγέλους, τα αετώματα και τον εξωτερικό δυτικό τοίχο. Το Κοινοτικό Συμβούλιο συνδέει το όνομα Ποδίθου με την τοιχογραφία όπου ο Μωυσής λύνει τα σανδάλια του μπροστά στη φλεγόμενη βάτο και με τη λέξη «αποδύθου», δηλαδή «βγάλε τα υποδήματά σου». Το επίχρυσο ξυλόγλυπτο τέμπλο το Συμβούλιο το θεωρεί από τα καλύτερα τέμπλα του 16ου αιώνα. Η Ωραία Πύλη του κλάπηκε στις αρχές του 2003.

Άλλες εκκλησίες της Γαλάτας

Δίπλα στην Ποδίθου βρίσκεται η μικρή εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ, γνωστή και ως Παναγία Θεοτόκος. Το Visit Cyprus χρονολογεί τις τοιχογραφίες της στις αρχές του 16ου αιώνα. Σύμφωνα με το Visit Solea, την περιφερειακή τουριστική πύλη της κοιλάδας της Σολέας, τις τοιχογραφίες φιλοτέχνησε ο ζωγράφος Συμεών Αξέντης και η επιγραφή τις χρονολογεί στο 1514.

Η εκκλησία του Αγίου Σωζομένου βρίσκεται στο κέντρο του παλιού χωριού. Το Visit Cyprus αναφέρει ότι, σύμφωνα με την επιγραφή πάνω από τη δυτική είσοδο, χτίστηκε και αγιογραφήθηκε το 1513. Τα έξοδα της αγιογράφησης ανέλαβαν 14 κάτοικοι του χωριού. Στον εξωτερικό βόρειο τοίχο εικονίζονται η Δευτέρα Παρουσία, η Ρίζα του Ιεσσαί και οι Οικουμενικές Σύνοδοι.

Η μικρή εκκλησία της Αγίας Παρασκευής βρίσκεται στον δρόμο από τη Γαλάτα προς την Κακοπετριά· οι τοιχογραφίες της σώζονται κυρίως στην αψίδα και στο αέτωμα. Στο κέντρο, πάνω από τον κεντρικό δρόμο, βρίσκεται η εκκλησία της Παναγίας Οδηγήτριας, γύρω από την οποία αναπτύχθηκε ο παλιός οικισμός. Το Visit Solea αναφέρει ανάμεσα στους παλιούς ναούς της Γαλάτας και τα παρεκκλήσια του Αγίου Γεωργίου και του Αγίου Νικολάου.

Μπαλκόνια, μουσείο και ο ποταμός Κλάριος

Το Κοινοτικό Συμβούλιο αποκαλεί τη Γαλάτα «χωριό των μπαλκονιών». Κατά μήκος του κεντρικού δρόμου προς την Κακοπετριά υπάρχουν διώροφα σπίτια με ξύλινα μπαλκόνια, χτισμένα γύρω στο 1900· σύμφωνα με το Συμβούλιο, προστατεύονται από το Τμήμα Αρχαιοτήτων. Τα παλαιότερα μπαλκόνια αρχίζουν απέναντι από το παρεκκλήσι του Αγίου Γεωργίου και φτάνουν μέχρι το παλιό Χάνι του Μαραγκού.

Σε αυτό το αναστηλωμένο χάνι άνοιξε το 1990 το κοινοτικό Μουσείο Λαϊκής Τέχνης. Αργότερα μεταφέρθηκε στο κτίριο του παλιού δημοτικού σχολείου. Σύμφωνα με το Συμβούλιο, η συλλογή περιλαμβάνει πάνω από 500 αντικείμενα, ταξινομημένα κατά επάγγελμα: εργαλεία βοσκών, γεωργών, σηροτρόφων, αγγειοπλαστών και τσαγκάρηδων, ενδυμασίες και σκεύη κουζίνας.

Σύμφωνα με το Visit Solea, ο Κλάριος είναι ένας από τους λίγους ποταμούς της Κύπρου που κυλούν όλο τον χρόνο, και η κοιλάδα του ανήκει στο δίκτυο Natura 2000. Κατά μήκος του ποταμού ένα μονοπάτι οδηγεί από την εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον παλιό μύλο του Ρόδου. Σύμφωνα με το Τμήμα Δασών, έχει μήκος 1 χλμ. και ανήκει στην ευκολότερη κατηγορία δυσκολίας.

Πώς θα πάτε στη Γαλάτα και πώς θα οργανώσετε την επίσκεψη

Ο πιο βολικός τρόπος είναι με αυτοκίνητο, από τον κεντρικό δρόμο Λευκωσίας – Τροόδους: από αυτόν μπαίνετε στο χωριό περνώντας δίπλα από την Παναγία της Ποδίθου. Το Visit Solea αναφέρει ότι η κοιλάδα της Σολέας απέχει περίπου 56 χλμ. από τη Λευκωσία και περίπου το ίδιο από τη Λεμεσό μέσω Κάτω Αμιάντου.

Χωρίς αυτοκίνητο, ρωτήστε από πριν τον φορέα λεωφορείων της επαρχίας Λευκωσίας αν υπάρχει δρομολόγιο προς τη Σολέα την ημέρα που θέλετε και πότε είναι η επιστροφή. Στη Γαλάτα η Ποδίθου και η εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ βρίσκονται δίπλα δίπλα στην είσοδο του χωριού, ενώ ο Άγιος Σωζόμενος είναι στο παλιό κέντρο· από τη μία στην άλλη μπορείτε να πάτε με τα πόδια.

Για την Παναγία της Ποδίθου, την εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ, το μονοπάτι προς τον μύλο και το παλιό κέντρο συνήθως αρκεί μισή μέρα. Η εκδρομή συνεχίζεται εύκολα στην Κακοπετριά, όπου υπάρχει επίσης ζωγραφιστή εκκλησία από τον κατάλογο της UNESCO.

Τι να ελέγξετε πριν πάτε στη Γαλάτα

Σύμφωνα με το Visit Cyprus (η σελίδα ενημερώθηκε το 2025), η Παναγία της Ποδίθου είναι ανοιχτή από Τρίτη έως Κυριακή με εποχικό ωράριο, είναι κλειστή τις δημόσιες αργίες και η είσοδος είναι ελεύθερη. Τους υπόλοιπους ναούς το Visit Cyprus τους αναφέρει ως επισκέψιμους κατόπιν συνεννόησης. Το ωράριο μπορεί να αλλάξει, γι’ αυτό τηλεφωνήστε στον υπεύθυνο του ναού στον αριθμό που δίνεται στη σελίδα της εκκλησίας.

Το Μουσείο Λαϊκής Τέχνης, σύμφωνα με το Κοινοτικό Συμβούλιο, λειτουργεί τις καθημερινές, ενώ τα Σαββατοκύριακα και τις αργίες ανοίγει κατόπιν συνεννόησης με το Συμβούλιο. Στις εκκλησίες ισχύουν οι συνήθεις κανόνες: καλυμμένοι ώμοι και γόνατα, χαμηλή φωνή· πριν φωτογραφίσετε τις τοιχογραφίες, ζητήστε άδεια από τον υπεύθυνο.

Το Κοινοτικό Συμβούλιο δημοσιεύει στον ιστότοπό του το πρόγραμμα των εκδηλώσεων: καλοκαιρινές βραδιές, φεστιβάλ παράδοσης και τοπικής κουζίνας στις αρχές Σεπτεμβρίου, πασχαλινές και χριστουγεννιάτικες εκδηλώσεις. Οι ημερομηνίες αλλάζουν κάθε χρόνο.

Συνέχεια του σχεδιασμού

Επίσημες πηγές

Ο ναός της Παναγίας της Ποδίθου στη Γαλάτα · Φωτογραφία: Zairon · CC BY-SA 4.0 · μετατροπή σε WebP και αλλαγή μεγέθους.