Η ιστορία των ταξί στην Κύπρο

Ένας άνθρωπος που δεν είναι εξοικειωμένος με τις ιδιαιτερότητες του νησιού και έρχεται για πρώτη φορά σε επαφή με τις τοπικές συνήθειες, οι οποίες μερικές φορές είναι ακατανόητες για τον επισκέπτη, τα κυπριακά ταξί (μαζί με πολλά άλλα πράγματα) δεν παύουν να εκπλήσσουν τόσο με τις τιμές τους, όσο και με την ποιότητα, και κυρίως — με τον εντελώς αρχαϊκό τρόπο λειτουργίας τους.

1. Το πρώτο πράγμα που αρχίζουν να ρωτούν πολλοί τουρίστες και ενθουσιώδεις νεοφυείς επιχειρηματίες που έχουν μετακομίσει στο νησί, για τους οποίους η θάλασσα φτάνει μέχρι τα γόνατα, είναι: γιατί στην Κύπρο δεν υπάρχουν εξειδικευμένες υπηρεσίες διαχείρισης κλήσεων, οι οποίες θα κάλυπταν όλα τα ταξί χωρίς εξαίρεση, ανεξάρτητα από την εταιρεία στην οποία ανήκουν;
2. Η δεύτερη παραδοσιακή ερώτηση (η οποία ταυτόχρονα αποτελεί υπόσχεση να μετακινήσουν αμέσως βουνά και να γίνουν ντόπιοι γίγαντες του ηλεκτρονικού εμπορίου) — γιατί στο νησί δεν υπάρχουν σχεδόν καθόλου οι πλέον συνηθισμένες υπηρεσίες κράτησης ταξί μέσω κινητού;

Για να κατανοήσουμε γιατί το 2017 το μεγαλύτερο μέρος των ταξί στην Κύπρο λειτουργεί σύμφωνα με κανόνες που θεσπίστηκαν ακόμη και τη δεκαετία του ’30 του περασμένου αιώνα, πρέπει να ρίξουμε μια ματιά στις ιστορικές λεπτομέρειες που σχετίζονται με την αυτοκινητοποίηση και, κυρίως, με την αστικοποίηση, οι οποίες άλλαξαν ριζικά την οικονομία και τον τρόπο ζωής των Κυπρίων.

Ιστορικά χαρακτηριστικά του κυπριακού ταξί

Η καθιερωμένη δομή, που αποτελείται από πλήθος μικρών γραφείων τα οποία ενίοτε συγκεντρώνουν μόλις μερικές δεκάδες οδηγούς ταξί και που, εκ πρώτης όψεως, θυμίζει τα κάποτε πανταχού παρόντα χρηματιστήρια αμαξάδων, στην πραγματικότητα δεν έχει τίποτα κοινό, εκτός από τα εξωτερικά χαρακτηριστικά, με την εποχή των επιβατικών μεταφορών με άμαξες.

Από την άμαξα…

Οι πόλεις της Κύπρου, που δημιουργήθηκαν πρωτίστως ως λιμάνια και αγορές, δεν είχαν ποτέ στην ιστορία τους, μέχρι τις αρχές του περασμένου αιώνα, καμία ιδιαίτερη ανάγκη για δημόσιες συγκοινωνίες.

• Οι αγρότες, που μετέφεραν τα προϊόντα τους προς πώληση, όπως και οι μεσάζοντες, διέθεταν τα δικά τους κάρα, με τα οποία, όταν παρουσιαζόταν η ευκαιρία, οποιοσδήποτε επιθυμούσε μπορούσε να φτάσει στην πόλη.
• Οι έμποροι και οι αξιωματούχοι, καθώς και οι μικροί τεχνίτες, επίσης δεν μπορούσαν να τα βγάλουν πέρα χωρίς δικό τους μέσο μεταφοράς.
• Οι υπεραστικές μεταφορές ήταν αποκλειστικά εμπορευματικές, ενώ οι λιγοστοί επιβάτες, που δεν μπορούσαν να πληρώσουν το εισιτήριο για μια σχετικά ακριβή ιππήλατη άμαξα —που θύμιζε τις άμαξες από τις ταινίες για την Άγρια Δύση—, ταξίδευαν παράλληλα με τις μεταφορικές άμαξες.

Παρεμπιπτόντως, η αναφορά στα γουέστερν δεν είναι τυχαία: για παράδειγμα, οι ληστείες στον δρόμο Λεμεσού-Πάφου ήταν τόσο συνηθισμένες ακόμη και στις αρχές του 20ού αιώνα, που δεν προκαλούσαν καν ιδιαίτερη έκπληξη. Με μια λέξη — Άγρια Δύση!

… και τα μικρά λεωφορεία…

Το πρώτο επιβατικό αυτοκίνητο που μετέφερε πελάτες έναντι αμοιβής στο νησί ήταν το ταξί γραμμής, το οποίο σε μεγάλο βαθμό καθόρισε για πολλές δεκαετίες τις ίδιες τις αρχές των επιβατικών μεταφορών.

Η εταιρεία που ιδρύθηκε το 1935 από τον Λούις Λουίζ έγινε το υπεραστικό ταξί δρομολογίων στην Κύπρο, το οποίο δεν διέφερε καθόλου ως προς την οργάνωσή του από το σημερινό Travel Express. Στη συνέχεια, τον αποκαλούσαν «πατέρα της κυπριακής τουριστικής βιομηχανίας» και ιδρυτή του διάσημου Louis Group.

Τα αυτοκίνητα του «Τουριστικού Γραφείου Λουίζου» περίμεναν τους επιβάτες τους στα δικά τους γραφεία-σταθμούς λεωφορείων, όπου έρχονταν πελάτες που ζούσαν κοντά, ώστε το αυτοκίνητο, αφού αναχωρούσε σύμφωνα με το δρομολόγιο και μάζευε στο δρόμο τους λίγους έξυπνους που που είχαν παραγγείλει ταξί τηλεφωνικά, να τους μεταφέρει στη γειτονική πόλη.

Αυτό ακριβώς το επιχειρηματικό μοντέλο έγινε δεκτό με μεγάλη χαρά και διαδόθηκε ευρέως με την εμφάνιση του αστικού ταξί.

Παρεμπιπτόντως, στη μαζική εξάπλωση των ταξί, με τη μορφή που είναι γνωστή στις σύγχρονες αντιλήψεις, συνέβαλε ο ξένος τουρισμός, ο οποίος άρχισε να αναπτύσσεται κυρίως στην περιοχή της Αμμοχώστου. Και ο εξαιρετικά περιορισμένος αριθμός αδειών, που διατηρείται μέχρι σήμερα, επέτρεψε την εξασφάλιση πολύ υψηλού επιπέδου εξυπηρέτησης και τη δυνατότητα χρήσης ακριβών αυτοκινήτων.

… προς το σύγχρονο ταξί

Μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του ’60 του περασμένου αιώνα, στο Κύπρο είχε δημιουργηθεί ένα δίκτυο υπεραστικών και ενδοαστικών εταιρειών ταξί, οι οποίες, κατά κανόνα, συνένωναν ιδιοκτήτες αυτοκινήτων που λειτουργούσαν ως είδος κέντρων διανομής. Αυτές εξασφάλιζαν στους υπαλλήλους ή τους συνεργάτες τους επιβάτες και μικρά φορτία που μεταφέρονταν παράλληλα.

Από εκεί προήλθαν και οι ρίζες πολυάριθμων υπηρεσιών ταχυμεταφορών, οι οποίες χρησιμοποιούσαν με επιτυχία τα υπεραστικά ταξί ως διανομείς αλληλογραφίας.

Δυστυχώς, σήμερα, με την ανάπτυξη των ηλεκτρονικών μέσων επικοινωνίας, αυτή η, φαινομενικά, πάντα περιζήτητη υπηρεσία παράδοσης ενός φακέλου στη διεύθυνση του παραλήπτη, προσωπικά στα χέρια του, έναντι ενός τότε λιρού, έχει εξαφανιστεί εντελώς.

Παραδόσεις και καινοτομίες

Εκτός από τα παραδοσιακά Mercedes, μεταξύ των ταξί στην Κύπρο ήταν αρκετά δημοφιλές και το σοβιετικό GAZ-21 «Βόλγα».

Χάρη στις στενές σχέσεις μεταξύ της ΕΣΣΔ και της Κύπρου, αυτά τα αυτοκίνητα —τα οποία εισάγονταν εδώ στην έκδοση για τη Μεγάλη Βρετανία, ήταν ανθεκτικά και εξαιρετικά απλά ως προς τη σχεδίαση και τη συντήρηση— ανταγωνίζονταν με επιτυχία τα γερμανικά αυτοκίνητα, τα οποία θεωρούνταν κλασικά στην κατασκευή ταξί. Μόλις πριν από μερικές δεκαετίες, σε ένα τέτοιο «Βόλγα» (πρώην ταξί) μετέφεραν τουρίστες στο Τροόδος.

Οι Κύπριοι, κατά κανόνα, δεν αγαπούν ιδιαίτερα τις αλλαγές, αν αυτές δεν τους αποφέρουν άμεσο και άμεσο όφελος.

Γι’ αυτό και το μοντέλο του γραφείου-ταξί, με έναν συνταξιούχο παππού από τους ίδιους τους ταξιτζήδες να κάθεται στο τηλέφωνο, να δέχεται παραγγελίες και να κάνει παρέα σε αμέτρητα καφενεία με τους ελεύθερους ταξιτζήδες, δεν έχει αλλάξει καθόλου, ακόμη και με την εμφάνιση των κινητών τηλεφώνων.

Γιατί να επινοήσουμε κάποιες καινοτομίες, όταν όλοι οι τακτικοί πελάτες έχουν αριθμό τηλεφώνου, ενώ στους τυχαίους τουρίστες αρκεί να δώσουν μια επαγγελματική κάρτα για να τους παραλάβει το πλησιέστερο ελεύθερο ταξί;