Χωριό Τρόοδος

Άλωνα: το χωριό με τις φουντουκιές της Πιτσιλιάς

ΠεριφέρειαΤρόοδος

Πληθυσμός39 (απογραφή 2021)

ΤύποςΧωριό

Σχετικά με το μέρος

Ελέγχθηκε: 29 Οκτωβρίου 2026.

Η Άλωνα με μια ματιά: το χωριό των φουντουκιών στην Πιτσιλιά

Η Άλωνα (Alona) είναι ορεινό χωριό της επαρχίας Λευκωσίας, στην περιοχή Πιτσιλιά (Pitsilia), στις βόρειες πλαγιές του Τροόδους. Σύμφωνα με το Κοινοτικό Συμβούλιο, βρίσκεται ανάμεσα στις κορυφές Μαδαρή και Παπούτσα, σε υψόμετρο περίπου 1.200 μέτρων, και είναι γνωστή από τα πρώτα χρόνια της Φραγκοκρατίας. Το Visit Cyprus, η επίσημη πύλη του Υφυπουργείου Τουρισμού, αναφέρει ότι το χωριό απέχει 53 χλμ. από τη Λευκωσία.

Σύμφωνα με την απογραφή του 2021, στο χωριό ζουν 39 άτομα. Το Κοινοτικό Συμβούλιο σημειώνει ότι τον χειμώνα μένουν στην Άλωνα λίγοι, ενώ το καλοκαίρι όσοι κατάγονται από το χωριό επιστρέφουν στα σπίτια τους. Η επίσημη ελληνική ονομασία του χωριού είναι Άλωνα.

Η Άλωνα είναι γνωστή για την κοιλάδα με τις φουντουκιές, τις κληματαριές πάνω από τους δρόμους, το μονοπάτι της φύσης μέσα από τους οπωρώνες και τη φθινοπωρινή γιορτή της ζιβανίας. Εδώ γράφουμε για το ίδιο το χωριό και τα άμεσα περίχωρά του· για τον γειτονικό Αγρό και την Κυπερούντα υπάρχουν ξεχωριστές σελίδες στον ιστότοπό μας.

Η ιστορία της Άλωνας και οι τοπικές παραδόσεις

Το Κοινοτικό Συμβούλιο τοποθετεί τις πρώτες αναφορές στο χωριό στη Φραγκοκρατία. Κατά την τοπική παράδοση, η Άλωνα ανήκε τότε στον Φράγκο βασιλιά, και οι ίδιοι οι Φράγκοι περνούσαν εδώ τα καλοκαίρια. Μια περιοχή του χωριού ονομάζεται Πέρρου: το Συμβούλιο εξηγεί το όνομα από τον βασιλιά Πέτρο, στον οποίο, κατά την παράδοση, ανήκε το χωριό τον Μεσαίωνα.

Πάνω από το χωριό υψώνεται βουνό που οι κάτοικοι ονομάζουν Μούττη της Καντήλας, δηλαδή «κορυφή του καντηλιού». Κατά την παράδοση, εκεί είναι κρυμμένη μια εικόνα της Παναγίας μπροστά στην οποία το καντήλι δεν σβήνει ποτέ, και οι παλιοί διηγούνταν ότι έβλεπαν τη νύχτα το φως του.

Στις παλιές γειτονιές σώζονται πέτρινα σπίτια και στενά δρομάκια στρωμένα με πέτρα του βουνού· σύμφωνα με το Συμβούλιο, τα λιθόστρωτα ξαναστρώθηκαν τη δεκαετία του 1940. Κάτω από τις γειτονιές υπάρχουν υπόγειες στοές, τα «κάτερκα»: κατά μία εκδοχή πρόκειται για απομεινάρια αρχαίων μεταλλευτικών στοών, κατά άλλη για καταφύγια σε ώρα κινδύνου.

Φουντουκιές, οπωρώνες και κληματαριές

Το κύριο γνώρισμα της Άλωνας είναι η λεπτοκαρυά, δηλαδή η φουντουκιά, που στα κυπριακά λέγεται «λεφτοκαρκά». Το Κοινοτικό Συμβούλιο αναφέρει ότι στην Κύπρο φουντούκια καλλιεργούνται μόνο στην Πιτσιλιά και κυρίως στην Άλωνα, ενώ η κοιλάδα κάτω από το χωριό είναι σχεδόν ολόκληρη φυτεμένη με φουντουκιές. Και ο γειτονικός Πολύστυπος είναι γνωστός για τα φουντούκια του: το Τμήμα Δασών περιγράφει εκεί ξεχωριστό μονοπάτι μέσα από άλσος με φουντουκιές.

Σύμφωνα με το Συμβούλιο, στην Άλωνα ωριμάζουν φρούτα επτά μήνες τον χρόνο: από τα κεράσια τον Μάιο μέχρι τα όψιμα σταφύλια τον Νοέμβριο. Το Τμήμα Δασών σημειώνει γύρω από το χωριό πυκνές φυτείες με κερασιές, μηλιές και αμυγδαλιές. Το Visit Cyprus προσθέτει ότι στο χωριό φτιάχνουν ζιβανία, το κυπριακό απόσταγμα σταφυλιού.

Άλλο χαρακτηριστικό της Άλωνας είναι οι κληματαριές. Σύμφωνα με το Συμβούλιο, υπάρχουν σχεδόν σε κάθε σπίτι, και από την είσοδο του χωριού ως την πλατεία, σε μήκος περίπου 600 μέτρων, ο δρόμος περνά κάτω από στέγη από κλήματα. Στις παλιές γειτονιές σώζονται σκαλιστές πόρτες του ντόπιου μάστορα Χατζηγιώργη Μουρμουρή, που έδρασε το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα.

Οι εκκλησίες της Άλωνας

Ο κεντρικός ναός του χωριού είναι αφιερωμένος στον Άγιο Γεώργιο. Σύμφωνα με το Κοινοτικό Συμβούλιο, χτίστηκε στη θέση παλαιότερης εκκλησίας που κάηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1830. Αργότερα ο ναός επεκτάθηκε και σήμερα είναι τρίκλιτη βασιλική με ξύλινη στέγη. Την πρόσοψη κοσμούν σκαλιστά ανάγλυφα του δασκάλου και καλλιτέχνη Χριστόδουλου Κάνθου, πατέρα του ζωγράφου Τηλέμαχου Κάνθου.

Ανάμεσα στα κειμήλια του ναού το Συμβούλιο αναφέρει εικόνα του Αγίου Γεωργίου του 1641 με ασημένια επένδυση και την εικόνα της Παναγίας της Γαλακτοτροφούσας, στην οποία, κατά την παράδοση, έρχονταν νέες μητέρες από όλο το νησί. Εδώ φυλάσσεται επίσης χρυσοκέντητος επιτάφιος του τέλους του 19ου αιώνα, που σύμφωνα με το Συμβούλιο προέρχεται από τη Ρωσία. Το Visit Cyprus σημειώνει ότι στις 3 Νοεμβρίου γίνεται στην πλατεία μεγάλο πανηγύρι προς τιμήν του Αγίου Γεωργίου.

Περίπου ένα χιλιόμετρο βορειοδυτικά, δίπλα στο παλιό μονοπάτι προς τη Λευκωσία, βρίσκεται το ξωκλήσι της Παναγίας Καρδακιώτισσας. Κατά την εκτίμηση του Συμβουλίου και του Visit Cyprus, χτίστηκε τον 15ο αιώνα. Η πυρκαγιά του 1987 κατέστρεψε τη σεβάσμια εικόνα της Παναγίας, ενώ το ίδιο το ξωκλήσι αναστηλώθηκε αργότερα. Δύο παλιές εικόνες του ξωκλησιού το Συμβούλιο τις αναφέρει σήμερα ανάμεσα στα κειμήλια του ναού του Αγίου Γεωργίου.

Το μονοπάτι «Πέτρος Βανέζης» και τα περίχωρα

Το μονοπάτι της φύσης «Πέτρος Βανέζης» ξεκινά μέσα από το χωριό. Σύμφωνα με το Τμήμα Δασών, είναι κυκλική διαδρομή μήκους 1,5 χλμ. που διαρκεί περίπου μισή ώρα. Έχει δύο αφετηρίες στον κεντρικό δρόμο: δίπλα στη συνεργατική τράπεζα και περίπου 300 μ. νοτιότερα, δίπλα στην εκκλησία. Το μονοπάτι περνά μέσα από κερασιές, μηλιές και αμυγδαλιές και κατεβαίνει σε ρέμα που ανήκει στο δίκτυο Natura 2000.

Το Τμήμα Δασών κατατάσσει το μονοπάτι στην ανώτερη, τρίτη κατηγορία δυσκολίας της τριβάθμιας κλίμακάς του. Όπως περιγράφει το Κοινοτικό Συμβούλιο, την άνοιξη ανθίζουν βιολέτες και φυτρώνουν φτέρες κάτω από τα δέντρα, το καλοκαίρι σχεδόν όλη η διαδρομή είναι σκιερή, και το φθινόπωρο το έδαφος γεμίζει ξηρούς καρπούς και ανθίζουν τα μικρά λευκά κυκλάμινα της Πιτσιλιάς.

Στη γειτονική Πλατανιστάσα βρίσκεται η εκκλησία του Σταυρού του Αγιασμάτι, μία από τις δέκα ζωγραφιστές εκκλησίες του Τροόδους στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Το Visit Cyprus εντάσσει την Άλωνα στον οινικό δρόμο της Πιτσιλιάς μαζί με τον Πολύστυπο, τον Αγρό και την Κυπερούντα· σύμφωνα με το Visit Cyprus, ο Πολύστυπος απέχει μόλις 3,5 χλμ.

Πώς θα πάτε στην Άλωνα και πώς θα οργανώσετε την επίσκεψη

Ο πιο βολικός τρόπος είναι με αυτοκίνητο. Από τη Λευκωσία το Visit Cyprus προτείνει τον δρόμο E902 και στη συνέχεια τον E903. Το Κοινοτικό Συμβούλιο αναφέρει δύο προσβάσεις: από την πλευρά της Πλατανιστάσας ή μέσω Παλαιχωρίου και Φτερικουδιού. Οι δρόμοι της Πιτσιλιάς είναι ορεινοί και με πολλές στροφές, γι’ αυτό υπολογίστε τον χρόνο με άνεση.

Από τη Λεμεσό μπορείτε να ακολουθήσετε τα χωριά του οινικού δρόμου του Visit Cyprus: μέσω Πελενδρίου, Κυπερούντας, Χανδριάς και Πολύστυπου. Τα λεωφορεία προς τα ορεινά χωριά είναι αραιά, γι’ αυτό ελέγξτε εκ των προτέρων με τον μεταφορέα τα δρομολόγια και την επιστροφή.

Για το χωριό, το μονοπάτι και την εκκλησία συνήθως αρκεί μισή μέρα. Το Visit Cyprus αναφέρει καταλύματα και εστιατόρια στην Άλωνα, οπότε μπορείτε να μείνετε και το Σαββατοκύριακο, προσθέτοντας την Πλατανιστάσα, τον Πολύστυπο, τον Αγρό και την ανάβαση στην κορυφή Μαδαρή.

Τι να ελέγξετε πριν πάτε στην Άλωνα

Οι ημερομηνίες των γιορτών αλλάζουν από χρονιά σε χρονιά. Το καλοκαίρι ο Αθλητικός Πνευματικός Όμιλος Άλωνας (ΑΠΟΑ) διοργανώνει από το 1972 ετήσιο φεστιβάλ με θεατρικές παραστάσεις, χορευτικές βραδιές και διαλέξεις. Η γιορτή της ζιβανίας γίνεται συνήθως μια Κυριακή στα τέλη Οκτωβρίου ή στις αρχές Νοεμβρίου· το φθινόπωρο του 2026 έγινε ήδη στα τέλη Οκτωβρίου. Για το ακριβές πρόγραμμα ρωτήστε το Κοινοτικό Συμβούλιο.

Ο ναός του Αγίου Γεωργίου και το ξωκλήσι της Παναγίας Καρδακιώτισσας δεν είναι πάντα ανοιχτά, γι’ αυτό ρωτήστε για τις ώρες επίσκεψης το Κοινοτικό Συμβούλιο ή την ενορία. Στον ναό ισχύουν οι συνήθεις κανόνες: καλυμμένοι ώμοι και γόνατα, χαμηλή φωνή, καμία φωτογράφιση την ώρα της λειτουργίας.

Τα μονοπάτια εκτός κρατικών δασών, όπως υπενθυμίζει το Τμήμα Δασών, τα συντηρούν οι τοπικές αρχές, γι’ αυτό για την κατάσταση του μονοπατιού ρωτήστε το Κοινοτικό Συμβούλιο. Τον χειμώνα μπορεί να έχει χιόνι και παγετό, ενώ το καλοκαίρι ο κίνδυνος πυρκαγιάς είναι υψηλός: μην ανάβετε φωτιά και έχετε μαζί σας νερό.

Συνέχεια του σχεδιασμού

Επίσημες πηγές

Η Άλωνα στην πλαγιά πάνω από την κοιλάδα με τις φουντουκιές, Πιτσιλιά · Φωτογραφία: An. Antoniou · CC BY-SA 3.0 · περικοπή, μετατροπή σε WebP και αλλαγή μεγέθους.