Φίνι

Σήμερα ο προορισμός μας είναι ένα από τα χωριά που μπορεί κανείς να επισκεφθεί από τη Λεμεσό: το περίφημο Φοίνι (Foini). Γιατί είναι τόσο διάσημο αυτό το μέρος; Εδώ ακριβώς βρίσκεται το πιο γνωστό μουσείο της Κύπρου με κυπριακές πήλινες κανάτες και σκεύη. Αλλά ας τα πάρουμε με τη σειρά.

Από τη Λεμεσό προς τη Φοίνη

Φεύγοντας από τη Λεμεσό, κατευθυνόμαστε προς τον Τρόοδο, όπου, κοντά στον καταρράκτη Καντάρα, κρύβεται το χωριουδάκι. Δεν μπορεί να πει κανείς ότι διαφέρει ιδιαίτερα από τα άλλα, αλλά κάθε κυπριακό ορεινό χωριό έχει τη δική του ξεχωριστή ατμόσφαιρα.

Μόλις 40 λεπτά αργότερα, παρκάρουμε στο κέντρο και πηγαίνουμε να πιούμε ένα φλιτζάνι καφέ πριν επισκεφτούμε τον κύριο προορισμό μας. Στην πραγματικότητα, είναι αρκετά δύσκολο να περάσει κανείς δίπλα από τα καφενεία του χωριού. Εκεί παίρνεις μια εκπληκτική δόση ζωντάνιας, ενώ παράλληλα περνάς την ώρα σου σε μια εκπληκτικά ευχάριστη και χαλαρωτική ατμόσφαιρα.

Σύμφωνα με μία εκδοχή, το όνομα του χωριού προέρχεται από το όνομα Juan De Fejniu, ενός φραγκικού φεουδάρχη που κατείχε αυτές τις εκτάσεις. Αλλά πιο πιθανή, από τη δική μας άποψη, είναι μια άλλη εκδοχή, σύμφωνα με την οποία το χωριό πήρε το όνομά του από τον φοίνικα και τους καρπούς του (foiniki).

Μουσείο Κεραμικής Τέχνης στην Κύπρο

Λοιπόν, κατευθυνόμαστε προς το Μουσείο Κεραμικής Τέχνης. Ιδιοκτήτες του είναι ο Θεοφάνης Πιλαβάκης και η σύζυγός του, η ταλαντούχα κεραμίστρια Ναΐλα από το Καζάνι.

Το μουσείο βρίσκεται σε ένα παλιό σπίτι του 16ου αιώνα. Κάτω από την επιγραφή «Pliavakion Museum» κρύβονται πραγματικοί θησαυροί. Σε αυτό το σπίτι ζούσε ο παππούς του Θεοφάνη εκείνες τις μακρινές εποχές, όταν όλα γίνονταν με το χέρι, γι’ αυτό και κάθε αντικείμενο στο μουσείο φέρει τη ζεστασιά των ανθρώπινων χεριών.

Ο ιδιοκτήτης και η φιλόξενη σύζυγός του αφιερώνουν όλη τους την προσοχή στο να μάθουν οι άνθρωποι όσο το δυνατόν περισσότερα για το αγαπημένο τους χωριό και την κεραμική τέχνη.

Το 2004, οι ιδιοκτήτες του μουσείου έκαναν ένα θαύμα.

Στα 81 του χρόνια, ο Θεοφάνης, με τη βοήθεια της συζύγου του, κατασκεύασε μια τεράστια χειροποίητη κανάτα από την κατηγορία των «παχουλών αγγείων» (πιφώσων). Ο πηλός, από τον οποίο κατασκευάζονταν από παλιά οι πήλινες κανάτες, έχει ιδιαίτερες ιδιότητες: περιέχει ασήμι. Γι’ αυτό, τους πρώτους έξι μήνες οι ιδιοκτήτες μάζευαν από το δάσος έναν ειδικό πηλό, και στη συνέχεια πλάθανε την θαυμαστή κανάτα για 2 μήνες και 3 ημέρες. Και η κανάτα αποδείχθηκε ασυνήθιστη: χωράει σχεδόν 2.000 λίτρα κρασιού.

Την ίδια χρονιά, τα στοιχεία για την κανάτα καταχωρήθηκαν στο βιβλίο των ρεκόρ Γκίνες. Και σήμερα, η «παχιά» κανάτα χαροποιεί με την όψη της τους επισκέπτες του μουσείου!

Ακόμα και όταν ήταν μικρό αγόρι, ο Θεοφάνης Πιλαβακής παρακολουθούσε τον παππού και τη γιαγιά του να «μαγεύουν» με δεξιοτεχνία την κατασκευή των κανάτων. Έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε, ο Θεοφάνης έφυγε από την Κύπρο για το Λονδίνο το 1953, έχοντας μόλις 6 σελίνια στην τσέπη του. Και μόνο 37 χρόνια αργότερα επέστρεψε στην Κύπρο, αφού είχε γίνει επιτυχημένος σχεδιαστής μόδας στην Αγγλία, και στη συνέχεια παρέδωσε την αγγλική του επιχείρηση στον γιο του.

Στο νησί θέλησε να δημιουργήσει κάτι που θα μπορούσε να μοιραστεί με τους συμπατριώτες του και που θα είχε όχι μόνο πρακτική, αλλά και πολιτιστική αξία και θα διαρκούσε για αιώνες. Έτσι σκέφτηκε να δημιουργήσει ένα μουσείο στην Κύπρο, το οποίο θα συνδεόταν με τις οικογενειακές αξίες και το επώνυμο, οι κάτοχοι του οποίου από παλιά τιμούνταν ως δεξιοτέχνες της κεραμικής. Στην ελληνική γλώσσα, παρεμπιπτόντως, η λέξη «πιλαβάκης» σημαίνει «αγγειοπλάστης» ή «τεχνίτης του πηλού».

Το παλιό σπίτι του Πιλαβάκη είναι γεμάτο με τα πιο εκπληκτικά αντικείμενα – κανάτες (η παλαιότερη χρονολογείται από το 1731), αγροτικά σκεύη, εργαλεία, παλιά ρούχα και ασπρόμαυρες φωτογραφίες, που αποπνέουν το πνεύμα του παρελθόντος.

Ο ιδιοκτήτης θα σας ξεναγήσει στο μουσείο, ενώ το ταξίδι θα συνοδεύεται από μια συναρπαστική αφήγηση για το παρελθόν της οικογένειας και του χωριού Φίνι. Δεν μπορεί να ειπωθεί με ακρίβεια πόσους αιώνες πριν ξεκίνησε η κατασκευή κανάτων με την παραδοσιακή τεχνική της οικογένειας Πιλαβάκη, ωστόσο ο Θεοφάνης θα σας διηγηθεί λεπτομερώς την ιστορία των τελευταίων τετρακοσίων ετών.

Ο Θεοφάνης είχε επίσης έναν αδελφό, τον Ιωάννη, ο οποίος κατασκεύασε την τελευταία του κανάτα το μακρινό πλέον 1972, και όταν ο αδελφός του έφυγε από τη ζωή, ο σημερινός ιδιοκτήτης έγινε ο μοναδικός τεχνίτης στο νησί που μπορεί σήμερα να κατασκευάσει μια τέτοια περίτεχνη αμφορέα. Η θλίψη διαφαίνεται στο πρόσωπο του ιδιοκτήτη, όταν λέει ότι η τέχνη στο νησί αρχίζει να χάνεται. Πριν από μερικά χρόνια έφυγε από τη ζωή ο καλύτερος τεχνίτης των καρεκλών της Φινιάς, και η τέχνη του χάθηκε επίσης για πάντα μαζί του.

Η κεραμική στο Φίνι

Η κεραμική είχε τεράστια σημασία για τη Φίνι. Αν και στο χωριό καλλιεργούσαν σταφύλια και άλλα φρούτα και λαχανικά, λόγω του φτωχού εδάφους που δεν ήταν κατάλληλο για όργωμα, οι κάτοικοι αναγκάστηκαν να στραφούν στην κεραμική.

Το εισόδημα των οικογενειών στη Φίνι εξαρτιόταν εξ ολοκλήρου από την κατασκευή αυτών των εκπληκτικών αμφορέων, η οποία αποτέλεσε μια επικερδή ασχολία για τους περισσότερους από αυτούς. Οι άνδρες πλάθαιναν κανάτες, ενώ οι γυναίκες κατασκεύαζαν σκεύη για τρόφιμα, νερό και γάλα.

Οι κανάτες κατασκευάζονταν από ειδικό ροζ πηλό, ο οποίος περιέχει ασήμι, και κόκκινο πηλό, ο οποίος περιέχει χαλκό, καθώς και από ειδικό λούστρο με προσθήκη κέδρου, ψιλών χαλικιών και χρήση μαλακού νερού. Ο πηλός συλλεγόταν στην περιοχή Φίνι τον Φεβρουάριο ή τον Μάρτιο. Όλες οι κανάτες κατασκευάζονταν χειροποίητα.

Σε τέτοιες κανάτες αποθήκευαν όχι μόνο κρασί και διάφορα τρόφιμα, αλλά και γυναίκες! Αλλά μόνο για μία ώρα… «Γιατί;», θα ρωτήσετε.

Το θέμα είναι ότι την τέταρτη ημέρα μετά τον τοκετό ετοιμαζόταν κάτι σαν ατμόλουτρο, για το οποίο χρησιμοποιούνταν η αμφορέα. Το στόμιο της καλύπτονταν με ύφασμα, ώστε να μην βγαίνει ο ατμός. Η κανάτα θερμαινόταν με ξύλα, ενώ για τη γυναίκα ετοίμαζαν αφέψημα από φύλλα ευκαλύπτου, δάφνης, φασκόμηλου και μύρτου. Για σαράντα ημέρες, κάθε τρίτη μέρα, η γυναίκα καθόταν για μία ώρα σε ένα πλεκτό καρέκλι μέσα σε ένα πήλινο δοχείο, βγάζοντας μόνο το κεφάλι της από το άνοιγμα. Έτσι οι γυναίκες ανακτούσαν τις δυνάμεις τους και επανέρχονταν στην προγενέστερη σωματική τους κατάσταση μετά τον τοκετό. Μετά τη «σάουνα», την κοιλιά την τύλιγαν με λινό ζώνη, και η γυναίκα έπρεπε να κοιμηθεί για περίπου 4 ώρες σε ένα σκληρό ξύλινο κρεβάτι. Ο θαυμαστός πηλός απομάκρυνε μαγικά όλες τις ασθένειες και χάριζε υγεία στο γυναικείο σώμα.

Μεσημεριανό γεύμα στο εκτροφείο πέστροφας

Ορίστε, μάθαμε όλα τα μυστικά που φυλάσσονται προσεκτικά από τον ειδικό του είδους. Και η ώρα πλησιάζει για το μεσημεριανό!

Όταν βρεθείτε στη Φινή, μην παραλείψετε να επισκεφθείτε τη διάσημη φάρμα πέστροφας και, στη συνέχεια, να γευματίσετε στον ιδιοκτήτη Αυγουστίνο, στην υπέροχη αγροτική ταβέρνα Foini Tavern, όπου θα σας κεράσουν παραδοσιακά κυπριακά πιάτα και εξαιρετικές μπριζόλες.

Εδώ τελειώνει το εκπληκτικό μας ταξίδι, αλλά όχι για πολύ. Το νησί κρύβει ακόμα τόσα εκπληκτικά μυστικά, τα οποία θα μοιραστεί με χαρά με όσους θέλουν να τα ανακαλύψουν!