Πελένδρι

Το χωριό Πελένδρι βρίσκεται σε μία από τις πλαγιές του Τροόδους (Τροόδους) στην περιοχή της Πετσίλιας, περίπου 40 χλμ. από τη Λεμεσό και σε αρκετά μεγάλη απόσταση από την ακτή. Δεδομένου ότι το χωριό βρίσκεται σε υψόμετρο 880 μ. πάνω από τη στάθμη της θάλασσας, το καλοκαίρι εδώ είναι λίγο πιο δροσερό από ό,τι στις παράκτιες περιοχές και, επιπλέον, δεν υπάρχει τόσο υψηλή υγρασία. Γι’ αυτό, οι τουρίστες που επιθυμούν να ξεφύγουν από την εξαντλητική ζέστη και να κάνουν μια γνωστική εκδρομή, πρέπει οπωσδήποτε να επισκεφθούν αυτό το μέρος.

Οι μεσαιωνικές ρίζες της Πελένδρας

Η ιστορία του χωριού, που ξεκινά ήδη από τον Μεσαίωνα, είναι ενδιαφέρουσα. Τα ιστορικά έγγραφα μαρτυρούν ότι τον 14ο αιώνα αποτελούσε φεουδαρχικό κτήμα του γιου του βασιλιά της Κύπρου Ούγκο IV, Ζαν ντε Λουζινιάν.

Υπάρχουν διάφορες εκδοχές για την προέλευση του ονόματος Πελένδρι. Ορισμένοι ιστορικοί πιστεύουν ότι το χωριό πήρε το όνομά του από το ποώδες φυτό Φελάντριο, με τα μικρά λευκά αρωματικά άνθη, που φυτρώνει σε αφθονία στην περιοχή. Άλλοι θεωρούν ότι το όνομα ήταν ομόηχο με ένα τοπικό είδος μανιταριών, γνωστό ως «Πελέντρο», αν και υπάρχει και η αντίθετη άποψη, σύμφωνα με την οποία το όνομα των μανιταριών προέρχεται από το όνομα του χωριού. Σύμφωνα με μια ακόμη εκδοχή, το χωριό ονομάστηκε Πελένδρι από το επώνυμο της οικογένειας που το κατείχε κατά τον Μεσαίωνα. Έτσι, περιγράφοντας την περίοδο της βασιλείας της δυναστείας των Λουζινιάνων στο νησί, ο γνωστός χρονογράφος της Κύπρου Λεόντιος Μαχέρας αναφέρει την οικογένεια Πελέντρι. Τέλος, η τελευταία άποψη σχετικά με την προέλευση του ονόματος του χωριού επισημαίνει την ομοιότητά του με τη λέξη «πολυδένδρι», που στα ελληνικά σημαίνει «πολλά δέντρα», καθώς και την παρουσία μεγάλου αριθμού δέντρων στην περιοχή του χωριού.

Παραδοσιακή γεωργική παραγωγή

Ο αριθμός των κατοίκων του χωριού ανέρχεται σήμερα σε περίπου μιάμιση χιλιάδα άτομα. Για τα κυπριακά δεδομένα, πρόκειται για έναν αρκετά μεγάλο οικισμό. Η πλειοψηφία των κατοίκων ασχολείται με τη γεωργία, καλλιεργώντας σε κήπους και χωράφια φρούτα και λαχανικά που ευδοκιμούν σε αφθονία στην περιοχή: ντομάτες και αγγούρια, πατάτες, ελιές και αμύγδαλα, καρύδια και όσπρια, καθώς και σταφύλια, τα οποία στη συνέχεια προμηθεύουν τα πολυάριθμα οινοποιεία της περιοχής.

Το Πελένδρι είναι ένα πολύ γραφικό χωριουδάκι, όπου έχουν διατηρηθεί παλιά κτίρια που αποτελούν τυπικά παραδείγματα της παραδοσιακής αγροτικής αρχιτεκτονικής της Κύπρου. Σε μια ζεστή, αλλά όχι καυτή μέρα, είναι πολύ ευχάριστο να περιπλανηθεί κανείς στα στενά σοκάκια, να θαυμάσει τους κήπους και τα παρτέρια μπροστά από τα σπιτάκια και να παρατηρήσει τη ζωή των ντόπιων.

Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού (Timios Stavros) έχει αναγνωριστεί από τη UNESCO ως μέρος της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς

Επιπλέον, το χωριό είναι γνωστό για τις μοναδικές εκκλησίες του. Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα είναι μία από αυτές, η οποία περιλαμβάνεται στον κατάλογο των δέκα εκκλησιών της Κύπρου που έχουν αναγνωριστεί από τη UNESCO ως μέρος της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς. Πρόκειται για την εκκλησία του Τιμίου Σταυρού (Timios Stavros), που ιδρύθηκε τον 12ο αιώνα (1178). Αρχικά η εκκλησία ήταν μονόκλιτη, αλλά για άγνωστους λόγους καταστράφηκε και στη συνέχεια στη θέση της χτίστηκε μια νέα τρίκλιτη εκκλησία, που χτίστηκε τον 14ο αιώνα. Αργότερα, τον ίδιο αιώνα, προστέθηκε το πρώτο παρεκκλήσι στο βόρειο τμήμα της εκκλησίας, ενώ στη συνέχεια, ήδη τον 16ο αιώνα, χτίστηκε ένα ακόμη παρεκκλήσι με αψίδα στο νότιο τμήμα της εκκλησίας.

Για κάποιους λόγους, το βόρειο τμήμα του παρεκκλησίου κατέρρευσε με την πάροδο του χρόνου και σώθηκαν μόνο οι τοιχογραφίες στους δυτικούς και νότιους τοίχους, καθώς και στο κάτω τμήμα του ανατολικού τοίχου.

Σήμερα, ο Άγιος Σταυρός είναι μια τρίκλιτη εκκλησία με τοιχογραφίες στο ανατολικό τμήμα του κεντρικού κλίτους. Οι θόλοι καλύπτονται από κεκλιμένη κεραμοσκεπή, η οποία ανακαινίστηκε πρόσφατα.

Το κύριο τμήμα της εκκλησίας είναι διακοσμημένο με τοιχογραφίες που δημιουργήθηκαν κατά το πρώτο μισό του 14ου αιώνα από τρεις ζωγράφους. Ο πρώτος από αυτούς ακολουθούσε το παλαιολόγειο ύφος, που εμφανίστηκε στην Κωνσταντινούπολη τον 13ο αιώνα, ο δεύτερος ακολουθούσε ένα λιγότερο περίπλοκο και πιο σχηματικό ύφος, που καθιερώθηκε τον 14ο αιώνα, ενώ ο τρίτος τήρησε τις παραδόσεις της βυζαντινής ζωγραφικής με ανατολικά στοιχεία.

Πιθανότατα, όταν φτάσετε στην εκκλησία, θα είναι κλειστή, αλλά μην απογοητευτείτε. Μόλις περάσετε λίγα λεπτά μπροστά από την εκκλησία, θα εμφανιστεί ως δια μαγείας ο θυρωρός, ο οποίος θα σας ανοίξει τις πόρτες της εκκλησίας. Αν όμως δεν εμφανιστεί, απευθυνθείτε σε ένα από τα γειτονικά σπίτια, και οι ντόπιοι παλιοκάτοικοι θα σας βοηθήσουν με χαρά και θα σας αφήσουν να μπείτε στην εκκλησία.

Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού δεν είναι η μόνη στο χωριό. Μια άλλη παλιά εκκλησία – η Παναγία Καθολική (εκκλησία της Παναγίας) – χτίστηκε τον 16ο αιώνα και φημίζεται για τις τοιχογραφίες της σε βυζαντινό ύφος. Από μακριά θα δείτε τον μεγάλο τρούλο της σύγχρονης χωριάτικης εκκλησίας του Ιωάννη Λαμπάδη, η οποία είναι η πιο αγαπητή στους ντόπιους και δίπλα στην οποία βρίσκεται επίσης ο ναός του Αρχαγγέλου Μιχαήλ.

Αυθεντικός κυπριακός καφές και χωριάτικο γεύμα στην ταβέρνα

Αφού περπατήσετε αρκετά στο χωριό, μπορείτε να συνεχίσετε τη διαδρομή σας και να επισκεφθείτε τους κοντινούς οικισμούς Κιπερούντου, τον Άγρο ή την Ποταμίστισα, ή μπορείτε να ξεκουραστείτε λίγο στη σκιά των δέντρων σε κάποια από τις χωριάτικες ταβέρνες ή τα καφενεία, απολαμβάνοντας έναν δυνατό και αρωματικό κυπριακό καφέ ή ένα πλούσιο γεύμα. Εμείς, λοιπόν, επιστρέφουμε στο σπίτι, παίρνοντας όπως πάντα μαζί μας μοναδικές φωτογραφίες, εκπληκτικές αναμνήσεις από την εκδρομή στο χωριό και εντυπώσεις που θα μείνουν για πολλά χρόνια.