Χωριό Τρόοδος

Πελένδρι: υψόμετρο, πληθυσμός και αξιοθέατα του χωριού

ΠεριφέρειαΤρόοδος

Πληθυσμός1026 (απογραφή 2021)

ΤύποςΧωριό

Σχετικά με το μέρος

Ελέγχθηκε: 25 Οκτωβρίου 2026.

Το Πελένδρι με μια ματιά: υψόμετρο 880 μ., πληθυσμός και Τίμιος Σταυρός

Το Πελένδρι (Pelendri) είναι ορεινό χωριό της επαρχίας Λεμεσού, στο δυτικό τμήμα της Πιτσιλιάς, στις πλαγιές του Τροόδους. Σύμφωνα με το κοινοτικό συμβούλιο, το Πελένδρι βρίσκεται σε υψόμετρο περίπου 880 μ. από την επιφάνεια της θάλασσας και απέχει περίπου 40 χλμ. από τη Λεμεσό. Στην απογραφή του 2021 είχε 1.026 κατοίκους. Το χωριό είναι γνωστό για την εκκλησία του Τιμίου Σταυρού με τοιχογραφίες του 14ου αιώνα, που περιλαμβάνεται στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.

Το χωριό βρίσκεται στο ανατολικό άκρο της κοιλάδας Καρβουνά – Σαΐττα, ανάμεσα σε λόφους. Γειτονεύει με τον Κάτω Αμίαντο στα βορειοδυτικά, την Ποταμίτισσα και τον Αγρό στα ανατολικά και την Τριμίκλινη στα δυτικά. Το Πελένδρι βρίσκεται επίσης στη διαδρομή κρασιού της Πιτσιλιάς, μία από τις επίσημες οινικές διαδρομές της Κύπρου.

Ο πληθυσμός του χωριού άλλαξε αισθητά τον τελευταίο ενάμιση αιώνα. Σύμφωνα με το κοινοτικό συμβούλιο, εδώ ζούσαν 444 άνθρωποι το 1881, 1.504 το 1946 και 2.253 το 1973. Στη συνέχεια ο αριθμός των κατοίκων μειώθηκε: η απογραφή του 2001 κατέγραψε 1.350 κατοίκους και η απογραφή του 2021 1.026.

Ιστορία του Πελενδρίου και εκδοχές για την προέλευση του ονόματος

Σε μεσαιωνικά έγγραφα το χωριό αναφέρεται ως Pelendres ή Pelondres. Το κοινοτικό συμβούλιο, επικαλούμενο τον ιστορικό Μας Λατρί, γράφει ότι το 1353 το Πελένδρι ήταν φέουδο του Ιωάννη Λουζινιανού, μέλους της βασιλικής οικογένειας της Κύπρου· σύμφωνα με το Visit Cyprus, ήταν γιος του βασιλιά Ούγου Δ΄. Κατά το συμβούλιο, τον Μεσαίωνα το Πελένδρι ήταν επίσης διοικητικό κέντρο της γύρω περιοχής.

Ο χρονογράφος Γεώργιος Βουστρώνιος αναφέρει το Πελένδρι δύο φορές, μεταξύ άλλων σε σχέση με γεγονότα του 1474, την εποχή της βασίλισσας Αικατερίνης Κορνάρο. Με την εποχή των Λουζινιανών συνδέεται και η κύρια εκκλησία του χωριού: σύμφωνα με το Visit Cyprus, το βόρειο κλίτος του Τιμίου Σταυρού ήταν ιδιωτικό παρεκκλήσι της οικογένειας του Λατίνου φεουδάρχη Ιωάννη Λουζινιανού.

Για την προέλευση του ονόματος υπάρχουν αρκετές εκδοχές. Το συνδέουν με το φυτό φελλάνδριο, με το δηλητηριώδες μανιτάρι πελένδρο (κατά τον ιστορικό Ν. Κληρίδη ισχύει το αντίστροφο: το μανιτάρι πήρε το όνομά του από το χωριό), με ένα αρωματικό βότανο, με τη μεσαιωνική οικογένεια Πελένδρι, που αναφέρει ο χρονογράφος Λεόντιος Μαχαιράς, και με τη λέξη «πολυδένδρι», δηλαδή «πολλά δέντρα». Το κοινοτικό συμβούλιο παραθέτει όλες αυτές τις εκδοχές χωρίς να προκρίνει καμία.

Τι να δείτε: ο Τίμιος Σταυρός και οι άλλες εκκλησίες

Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού βρίσκεται στο νότιο τμήμα του χωριού. Σύμφωνα με το Visit Cyprus, χτίστηκε γύρω στα μέσα του 12ου αιώνα ως μονόκλιτος τρουλαίος ναός, και από αυτή την πρώτη εκκλησία σώζεται μόνο η αψίδα. Επιγραφή στην αψίδα χρονολογεί τις πρώτες τοιχογραφίες στη δεκαετία του 1170: το Visit Cyprus αναφέρει το 1171/1172 και το κοινοτικό συμβούλιο το 1178.

Αργότερα ο ναός ανακατασκευάστηκε και επεκτάθηκε, και σήμερα είναι τρίκλιτη εκκλησία με τρούλο. Ο μεγαλύτερος θησαυρός του είναι οι τοιχογραφίες του δεύτερου μισού του 14ου αιώνα, στο ύφος της παλαιολόγειας τέχνης, στις οποίες εργάστηκαν τουλάχιστον δύο ζωγράφοι. Η εκκλησία ανήκει στο μνημείο της UNESCO «Ζωγραφιστές εκκλησίες στην περιοχή του Τροόδους», που εντάχθηκε στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς το 1985.

Στο χωριό υπάρχουν και άλλες εκκλησίες. Η Παναγία Καθολική, του 16ου αιώνα, σύμφωνα με το κοινοτικό συμβούλιο είναι γνωστή για τις εικόνες της ίδιας εποχής και προστατεύεται από το Τμήμα Αρχαιοτήτων. Η ενοριακή εκκλησία του Αγίου Ιωάννη του Λαμπαδιστή ξεχωρίζει για τον μεγάλο τρούλο της, ενώ στο Πελένδρι υπάρχει και η εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ.

Περιβόλια, αμπέλια και τοπικά προϊόντα

Το Πελένδρι είναι αγροτικό χωριό. Σύμφωνα με το κοινοτικό συμβούλιο, εδώ καλλιεργούνται μήλα, αχλάδια, ροδάκινα και δαμάσκηνα, ελιές, αμύγδαλα και καρύδια, καθώς και σταφύλια για κρασί και λαχανικά, ανάμεσά τους πατάτες και ντομάτες. Η μέση ετήσια βροχόπτωση στο χωριό είναι περίπου 750 χιλιοστά.

Το χωριό βρίσκεται στη διαδρομή κρασιού της Πιτσιλιάς, όπως την περιγράφει το Visit Cyprus. Η διαδρομή ξεκινά από τη Λεμεσό και περνά από την Τριμίκλινη, το Πελένδρι, την Ποταμίτισσα, τις Δύμες, την Κυπερούντα, τη Χανδριά, τον Πολύστυπο, την Άλωνα, τον Αγρό, τον Άγιο Ιωάννη και τον Άγιο Θεόδωρο. Οι αμπελώνες της ζώνης αυτής βρίσκονται γύρω από τις κορυφές Μαδαρή και Παπούτσα και στο βορειοδυτικό τμήμα του ορεινού όγκου του Μαχαιρά.

Σύμφωνα με το Visit Cyprus, στο Πελένδρι βρίσκονται δύο γνωστά οινοποιεία της περιοχής, και ανάμεσα στις τοπικές ποικιλίες συναντάται η σπάνια αρχαία ερυθρή ποικιλία μαραθεύτικο. Το Πελένδρι περιλαμβάνεται επίσης στην οδική διαδρομή του Visit Cyprus «Cyprus Authentic Route 4», που είναι αφιερωμένη στο κρασί. Οι όροι επίσκεψης στα οινοποιεία και για γευσιγνωσία αλλάζουν, γι’ αυτό κανονίστε την επίσκεψη από πριν απευθείας με το οινοποιείο.

Φύση και γειτονικά χωριά της Πιτσιλιάς

Σε υψόμετρο περίπου 880 μ. το κλίμα διαφέρει αισθητά από αυτό των παραλίων: το καλοκαίρι είναι κατά κανόνα πιο δροσερά απ’ ό,τι στη Λεμεσό, ενώ τον χειμώνα θα χρειαστείτε ζεστά ρούχα. Την κοιλάδα Καρβουνά – Σαΐττα και τους γύρω λόφους καλύπτουν περιβόλια και αμπέλια, γι’ αυτό το τοπίο αλλάζει πολύ από εποχή σε εποχή.

Το Πελένδρι μπορεί εύκολα να γίνει μέρος μιας εκδρομής στην Πιτσιλιά. Ανατολικά του χωριού βρίσκονται η Ποταμίτισσα και ο Αγρός και πιο πέρα στη διαδρομή κρασιού οι Δύμες και η Κυπερούντα, ένα από τα ψηλότερα χωριά της Πιτσιλιάς. Στα βορειοδυτικά βρίσκεται ο Κάτω Αμίαντος, πιο κοντά στο κεντρικό Τρόοδος.

Για πεζοπορία επιλέξτε τα επίσημα μονοπάτια μελέτης της φύσης στην περιοχή της Πιτσιλιάς και του Τροόδους: περιγραφές, μήκος και βαθμό δυσκολίας τους δημοσιεύουν το Τμήμα Δασών και το Visit Cyprus. Πριν βγείτε στο βουνό, ελέγξτε την πρόγνωση του καιρού και την κατάσταση των μονοπατιών, ιδιαίτερα τον χειμώνα και μετά από έντονες βροχές.

Πώς να φτάσετε στο Πελένδρι και να οργανώσετε την επίσκεψη

Το Πελένδρι απέχει περίπου 40 χλμ. από τη Λεμεσό, και κατά τη διαδρομή κρασιού της Πιτσιλιάς ο δρόμος από τη Λεμεσό περνά από την Τριμίκλινη. Ο πιο βολικός τρόπος είναι το αυτοκίνητο. Οι ορεινοί δρόμοι εδώ έχουν πολλές στροφές, γι’ αυτό υπολογίστε περισσότερο χρόνο από όσο δείχνει η απόσταση.

Αν θέλετε να πάτε με τη δημόσια συγκοινωνία, ρωτήστε την εταιρεία λεωφορείων της επαρχίας Λεμεσού αν υπάρχουν σήμερα δρομολόγια προς το Πελένδρι και πόσο συχνά. Οι γραμμές της υπαίθρου έχουν πιο αραιά δρομολόγια από τις αστικές, γι’ αυτό είναι σημαντικό να ξέρετε από πριν την ώρα της επιστροφής.

Για μια επίσκεψη χωρίς βιασύνη αφιερώστε μισή μέρα: δείτε την εκκλησία του Τιμίου Σταυρού, κάντε μια βόλτα στο χωριό και, αν προλάβετε, περάστε από τη γειτονική Ποταμίτισσα ή τον Αγρό. Αν σκοπεύετε να επισκεφθείτε οινοποιείο, κανονίστε το από πριν και αποφασίστε ποιος από την παρέα θα οδηγήσει.

Τι να ελέγξετε πριν από την επίσκεψη στο Πελένδρι

Το ωράριο της εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού εξαρτάται από την εποχή, ενώ, σύμφωνα με το Visit Cyprus, τις δημόσιες αργίες η εκκλησία είναι κλειστή. Το ισχύον ωράριο και τα στοιχεία επικοινωνίας θα τα βρείτε στη σελίδα της εκκλησίας στον ιστότοπο του Visit Cyprus· δείτε τη λίγο πριν από την επίσκεψη, γιατί εκεί σημειώνεται ότι το ωράριο μπορεί να αλλάξει χωρίς προειδοποίηση.

Οι τοιχογραφίες του 14ου αιώνα είναι ευαίσθητες. Μέσα στην εκκλησία τηρήστε ησυχία, μην αγγίζετε τους τοίχους και τις εικόνες και, πριν φωτογραφίσετε, ρωτήστε τον φύλακα αν επιτρέπεται· η φωτογράφιση με φλας στις εκκλησίες με τοιχογραφίες συνήθως απαγορεύεται. Τα ρούχα πρέπει να καλύπτουν τους ώμους και τα γόνατα.

Οι άλλες εκκλησίες του χωριού δεν είναι πάντα ανοιχτές. Για να μπείτε στην Παναγία Καθολική ή στον Αρχάγγελο Μιχαήλ, ρωτήστε για δυνατότητα επίσκεψης στο κοινοτικό συμβούλιο Πελενδρίου ή στον ιερέα του χωριού. Τον χειμώνα, πριν ξεκινήσετε, ελέγξτε την κατάσταση των ορεινών δρόμων.

Συνέχεια του σχεδιασμού

Επίσημες πηγές

Άποψη του Πελενδρίου · Φωτογραφία: Xaris333 · CC BY-SA 4.0 · μετατροπή σε WebP και αλλαγή μεγέθους.