Αξιοθέατο

Μοναστήρια στην Κύπρο: οδηγός ανά περιοχή και κανόνες επίσκεψης

Σχετικά με το μέρος

Ελέγχθηκε: 25 Οκτωβρίου 2026.

Τα μοναστήρια της Κύπρου με μια ματιά

Τα μοναστήρια της Κύπρου (σε λατινική γραφή Monastiria tis Kyprou) είναι ενεργές ορθόδοξες μονές της Εκκλησίας της Κύπρου, από τα ορεινά μοναστήρια του Τροόδους ως τις μικρές μονές κοντά στην ακτή. Είναι πρώτα απ' όλα τόποι προσευχής και μοναχικής ζωής και όχι μουσεία: δέχονται επισκέπτες, αλλά με τους κανόνες που ορίζει κάθε μονή.

Οι κανόνες διαφέρουν αισθητά. Στη Μονή Σταυροβουνίου δεν επιτρέπεται η είσοδος σε γυναίκες, στον Μαχαιρά απαγορεύονται οι φωτογραφίες και τα βίντεο, ενώ η Μονή Τροοδίτισσας, σύμφωνα με τον Κυπριακό Οργανισμό Τουρισμού, είναι κλειστή για επισκέψεις ως τόπος απομονωμένης προσευχής, και ανοιχτή είναι μόνο η εκκλησία της.

Παρακάτω τα μοναστήρια είναι ομαδοποιημένα ανά περιοχή, με ένα ή δύο πρακτικά στοιχεία για το καθένα. Στον ιστότοπό μας υπάρχουν αναλυτικοί οδηγοί για τις μονές Κύκκου, Αγίου Νεοφύτου, Σφαλαγγιώτισσας, Αγίου Γεωργίου Μαυροβουνίου και Αγίας Νάπας, ενώ η Μονή Αγίου Γεωργίου Αλαμάνου περιγράφεται στον οδηγό για το χωριό Πεντάκωμο.

Η ζωή σε μια μονή και τι σημαίνει για τον επισκέπτη

Στη μονή ζει μια αδελφότητα μοναχών ή μοναζουσών, και η μέρα εκεί είναι οργανωμένη γύρω από τις ακολουθίες και την εργασία. Το Visit Cyprus δίνει ένα ενδεικτικό στοιχείο για μία επαρχία: από τα 12 μοναστήρια που σώζονται στην επαρχία Λεμεσού, στα 9 ζουν μοναχοί ή μοναχές. Στα υπόλοιπα σήμερα δεν υπάρχει μόνιμη αδελφότητα.

Για τον επισκέπτη αυτό σημαίνει ότι η ώρα της επίσκεψης προσαρμόζεται στη ζωή της αδελφότητας. Ο ΚΟΤ σημειώνει ότι πολλά μοναστήρια δεν δέχονται ομαδικές επισκέψεις τα Σάββατα και τις Κυριακές, και ότι σε μονές όπως του Μαχαιρά και του Αγίου Ηρακλειδίου η ξενάγηση καλό είναι να γίνεται έξω από την πύλη, για να μην ενοχλείται η αδελφότητα.

Πολλές μονές έχουν δική τους παραγωγή. Η Μονή Κύκκου, σύμφωνα με το Visit Cyprus, παράγει ζιβανία και άλλα ποτά, στη Μονή Χρυσορρογιάτισσας υπάρχει παλιό οινοποιείο που μπορεί κανείς να επισκεφθεί, και οι μοναχοί της Μονής Αγίας Βαρβάρας, στους πρόποδες του Σταυροβουνίου, είναι γνωστοί ως αγιογράφοι.

Τρόοδος και επαρχία Λευκωσίας

Η Μονή Κύκκου βρίσκεται σε βουνοκορφή, σε υψόμετρο 1.318 μ., στην κοιλάδα της Μαραθάσας στο Τρόοδος, στην επαρχία Λευκωσίας. Σύμφωνα με το Visit Cyprus, τα χρήματα για την ανέγερσή της και την εικόνα της Παναγίας, που η παράδοση αποδίδει στον Απόστολο Λουκά, τα έστειλε ο βυζαντινός αυτοκράτορας Αλέξιος Κομνηνός. Η μονή έχει μουσείο, και στις 15 Αυγούστου και στις 8 Σεπτεμβρίου γίνονται εκεί εκκλησιαστικές γιορτές.

Η Μονή Μαχαιρά βρίσκεται στις πλαγιές του όρους Κιόνια, στα βουνά του Μαχαιρά, επίσης στην επαρχία Λευκωσίας. Κατά την παράδοση, την περίοδο της Εικονομαχίας ένας ερημίτης έκρυψε μια εικόνα της Παναγίας σε σπηλιά, και γύρω στο 1145 τη σπηλιά βρήκαν οι ερημίτες Ιγνάτιος και Νεόφυτος. Φωτογράφιση και βιντεοσκόπηση στη μονή απαγορεύονται.

Στα βουνά του Τροόδους υπάρχουν και μονές όπου η πρόσβαση είναι πιο δύσκολη: η Μονή Τροοδίτισσας είναι ανοιχτή μόνο για επίσκεψη στην εκκλησία. Οι μοναστηριακοί ναοί του Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή στον Καλοπαναγιώτη και της Παναγίας του Άρακα στα Λαγουδερά είναι στον κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, ενώ η γυναικεία Μονή Αγίου Ηρακλειδίου βρίσκεται στο χωριό Πολιτικό, κοντά στους Βασιλικούς Τάφους.

Λάρνακα και Λεμεσός

Η Μονή Σταυροβουνίου βρίσκεται σε βραχώδη κορυφή, σε υψόμετρο 750 μ., στην επαρχία Λάρνακας. Κατά την παράδοση, την ίδρυσε τον 4ο αιώνα η Αγία Ελένη, που άφησε εδώ τεμάχιο του Τιμίου Σταυρού. Η είσοδος στη μονή απαγορεύεται στις γυναίκες, όπως και οι φωτογραφίες και τα βίντεο, ενώ οι άνδρες πρέπει να είναι κατάλληλα ντυμένοι. Η Μονή Αγίας Βαρβάρας, στους πρόποδες του βουνού, είναι ανοιχτή για όλους τους επισκέπτες.

Η γυναικεία Μονή Αγίου Μηνά βρίσκεται κοντά στο χωριό Λεύκαρα, στην επαρχία Λάρνακας. Στην ίδια επαρχία, κοντά στους Τρούλλους, βρίσκεται και η Μονή Αγίου Γεωργίου Μαυροβουνίου, για την οποία υπάρχει χωριστός οδηγός. Στην επαρχία Λεμεσού, στο ακρωτήριο Γάτα κοντά στο Ακρωτήρι, βρίσκεται η Μονή Αγίου Νικολάου των Γατών: κατά την παράδοση, οι γάτες φέρθηκαν εδώ για να απαλλάξουν το ακρωτήριο από τα φίδια, και ζουν στη μονή μέχρι σήμερα. Σύμφωνα με το Visit Cyprus, μοναχές αναβίωσαν τη μονή το 1983.

Στο χωριό Όμοδος βρίσκεται η Μονή Τιμίου Σταυρού, όπου, σύμφωνα με το Visit Cyprus, φυλάσσεται κομμάτι από το σχοινί με το οποίο ο Χριστός δέθηκε στον σταυρό, και σώζονται ξυλόγλυπτες οροφές. Στην επαρχία Λεμεσού βρίσκονται επίσης η Μονή Παναγίας Σφαλαγγιώτισσας στον Άγιο Αθανάσιο, για την οποία έχουμε χωριστό οδηγό, και η Μονή Αγίου Γεωργίου Αλαμάνου κοντά στο χωριό Πεντάκωμο, που παρουσιάζεται στον οδηγό για το χωριό αυτό.

Πάφος και ανατολική Κύπρος

Η Μονή Αγίου Νεοφύτου βρίσκεται βόρεια της Πάφου, κοντά στο χωριό Τάλα. Σύμφωνα με το Τμήμα Αρχαιοτήτων, ο ερημίτης και συγγραφέας Νεόφυτος εγκαταστάθηκε σε λαξευμένο στον βράχο κελί, την Εγκλείστρα, το 1159. Η Εγκλείστρα είναι διακοσμημένη με βυζαντινές τοιχογραφίες και η μονή έχει εκκλησιαστικό μουσείο· περισσότερα για τη μονή θα βρείτε σε χωριστό οδηγό.

Η Μονή Παναγίας Χρυσορρογιάτισσας βρίσκεται κοντά στο χωριό Παναγιά, στην επαρχία Πάφου. Κατά την παράδοση που αναφέρει το Visit Cyprus, την ίδρυσε το 1152 ο μοναχός Ιγνάτιος, που βρήκε στην ακτή της Πάφου μια θαυματουργή εικόνα της Παναγίας. Στη μονή υπάρχει σκευοφυλάκιο με εικόνες και εκκλησιαστικά σκεύη, και στο παλιό οινοποιείο της μονής παράγεται κρασί.

Στα ανατολικά του νησιού η κυριότερη μονή είναι η Μονή Αγίας Νάπας, στο κέντρο του ομώνυμου θερέτρου, που χτίστηκε επί Βενετοκρατίας και από το 2007 υπάγεται στη Μητρόπολη Κωνσταντίας και Αμμοχώστου. Γι' αυτήν υπάρχει χωριστός οδηγός στον ιστότοπό μας.

Ενδυμασία και συμπεριφορά

Ο Κυπριακός Οργανισμός Τουρισμού ζητά να μην πηγαίνετε σε μοναστήρια και εκκλησίες με σορτς, μπλούζες με ανοιχτή πλάτη και πολύ κοντά φορέματα και να μην είστε ντυμένοι υπερβολικά παραλιακά. Ασφαλής επιλογή για όλους είναι καλυμμένοι ώμοι και γόνατα. Αν πηγαίνετε σε μοναστήρι μετά την παραλία, πάρτε μαζί σας ένα πουκάμισο, ένα μαντήλι ή μια μακριά φούστα.

Πριν φωτογραφίσετε, ζητήστε άδεια. Το φλας απαγορεύεται: σύμφωνα με τον ΚΟΤ, μπορεί να προκαλέσει ζημιά στις εικόνες και τις τοιχογραφίες, ενώ στο Σταυροβούνι και στον Μαχαιρά η φωτογράφιση απαγορεύεται εντελώς. Κατά τη διάρκεια της ακολουθίας μιλάτε χαμηλόφωνα, κλείστε τον ήχο του κινητού, μη φωτογραφίζετε όσους προσεύχονται και μην μπαίνετε στο ιερό.

Περιορισμοί για γυναίκες ή άνδρες ισχύουν μόνο σε ορισμένες μονές. Το πιο γνωστό παράδειγμα είναι το Σταυροβούνι, όπου δεν μπαίνουν γυναίκες· αν ταξιδεύετε σε μικτή παρέα, οι γυναίκες μπορούν να επισκεφθούν τη Μονή Αγίας Βαρβάρας στους πρόποδες του βουνού. Πολλές μικρές μοναστηριακές εκκλησίες είναι κλειδωμένες, και ο ΚΟΤ συνιστά να ρωτήσετε τον ιερέα ή κάποιον υπεύθυνο στο χωριό.

Τι να ελέγξετε πριν πάτε

Ώρες επίσκεψης. Σε πολλά μοναστήρια το θερινό και το χειμερινό ωράριο διαφέρουν και μπορεί να υπάρχει μεσημεριανό διάλειμμα, ενώ τις δημόσιες αργίες το Visit Cyprus αναφέρει το Σταυροβούνι και το Κύκκο ως κλειστά. Πριν πάτε, επιβεβαιώστε τις ώρες με την ίδια τη μονή ή με τη μητρόπολη στην οποία υπάγεται.

Γκρουπ και γιορτές. Αν πηγαίνετε με γκρουπ, κανονίστε την επίσκεψη από πριν: ορισμένα μοναστήρια έχουν συγκεκριμένες μέρες και ώρες για ομάδες. Στις μεγάλες γιορτές, όπως στις 15 Αυγούστου και στις 8 Σεπτεμβρίου στο Κύκκο, έχει πολύ κόσμο, και τα μουσεία των μονών λειτουργούν με δικό τους ωράριο.

Ειδικοί κανόνες. Πριν από την επίσκεψη ελέγξτε αν στο μοναστήρι που διαλέξατε επιτρέπεται η είσοδος σε γυναίκες ή άνδρες, αν επιτρέπεται η φωτογράφιση και αν είναι ανοιχτό για τουρίστες. Το πιο σίγουρο είναι να ρωτήσετε την ίδια τη μονή, την Εκκλησία της Κύπρου ή κάποιο γραφείο πληροφοριών του Visit Cyprus.

Συνέχεια του σχεδιασμού

Επίσημες πηγές

Η Μονή Σταυροβουνίου στην κορυφή του βουνού · Φωτογραφία: Dickelbers · CC BY-SA 3.0 · μετατροπή σε WebP και αλλαγή μεγέθους.