Ο καθεδρικός ναός του Αγίου Λάζαρου

Ο ναός του Αγίου Λάζαρου βρίσκεται στο ιστορικό κέντρο της Λάρνακας, δίπλα στην προκυμαία Φινικούδες. Περιτριγυρισμένος από στενά δρομάκια, παλιά και καινούργια σπίτια με καφετέριες και μπιστρό, αποτελεί το επίκεντρο ενός αρχιτεκτονικού συγκροτήματος και προσελκύει το ενδιαφέρον πολλών τουριστών.

Ο Λάζαρος ο Τετραήμερος

Ο καθεδρικός ναός αφιερώθηκε προς τιμήν του δίκαιου Λάζαρου της Βηθανίας. Σύμφωνα με το Ευαγγέλιο, ο Κύριος Ιησούς Χριστός ανέστησε τον νεκρό Λάζαρο την τέταρτη ημέρα μετά το θάνατό του. Κατά τη διάρκεια των διωγμών εναντίον της Εκκλησίας της Ιερουσαλήμ, ο Λάζαρος κατέφυγε στην Κύπρο, όπου χειροτονήθηκε από τον απόστολο Βαρνάβα σε επίσκοπο της πόλης Κιτίου — της σημερινής Λάρνακας.

Μετά τη θαυματουργή ανάστασή του, ο άγιος έζησε ακόμη 30 χρόνια και όλα αυτά τα χρόνια κήρυττε το χριστιανισμό στο νησί. Σύμφωνα με την παράδοση, ακριβώς στο σημείο του τάφου του χτίστηκε η εκκλησία προς τιμήν του.

Σήμερα, το έκτο Σάββατο της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, που ονομάζεται «του Λάζαρου», βγάζουν από τον ναό την εικόνα του Αγίου Λάζαρου και πραγματοποιούν λιτανεία με αυτήν στους δρόμους της πόλης.

Ιστορία του ναού

Η σημερινή μορφή του ναού είναι αποτέλεσμα πολυάριθμων επισκευών και ανακατασκευών που πραγματοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια των αιώνων. Η πρώτη κατασκευή του καθεδρικού ναού χρονολογείται στα τέλη του 9ου – αρχές του 10ου αιώνα. Αναμφίβολα, από τότε ο ναός, αλλά και η ίδια η πόλη, έχουν αλλάξει σημαντικά. Μαζί με την εκκλησία του αποστόλου Βαρνάβα στη Σαλαμίνα και τη βασιλική του Αγίου Επιφάνιου, ο καθεδρικός ναός του Αγίου Λάζαρου αποτελεί ένα μοναδικό κτίσμα της βυζαντινής περιόδου με τρεις θόλους διατεταγμένους σε ευθεία γραμμή. Την εποχή που το Κίτιο ήταν σημαντικό μεσογειακό λιμάνι, οι ψηλοί τρούλοι του καθεδρικού ναού ήταν το πρώτο πράγμα που έβλεπαν οι ναυτικοί καθώς πλησίαζαν την πόλη.

Κατά την περίοδο της οθωμανικής κυριαρχίας, οι τρεις θόλοι και το καμπαναριό καταστράφηκαν. Στη συνέχεια, το 1589, η Ορθόδοξη Εκκλησία αγόρασε τον καθεδρικό από τους Τούρκους. Εδώ τελούνταν τόσο ορθόδοξες όσο και καθολικές λειτουργίες. Μόνο το 1857 προστέθηκε εκ νέου καμπαναριό στον καθεδρικό ναό.

Το 1972, κατά τη διάρκεια εργασιών ανακαίνισης, βρέθηκε κάτω από το εκκλησιαστικό βωμό ένας μαρμάρινος σαρκοφάγος με ανθρώπινα λείψανα. Αυτά ταυτοποιήθηκαν ως τα λείψανα του Αγίου Λάζαρου, τα οποία, προφανώς, δεν είχαν μεταφερθεί εξ ολοκλήρου στην Κωνσταντινούπολη την εποχή εκείνη.  Σήμερα, για να δει κανείς τον σαρκοφάγο, πρέπει να κατέβει σε ένα μικρό δωμάτιο μέσω μιας στενής σκάλας στα δεξιά του εικονοστασίου. Εκεί βρίσκεται επίσης μια πηγή με ιερό νερό.

Τα λείψανα του Αγίου Λάζαρου καταλαμβάνουν τιμητική θέση μπροστά από το Ιερό, δεξιά από τις Βασιλικές Πύλες.

Το εικονοστάσι, όπως και ολόκληρη η εσωτερική διακόσμηση της εκκλησίας, υπέστη σοβαρές ζημιές από την πυρκαγιά του 1972, αλλά στη συνέχεια αναστηλώθηκε και σήμερα εντυπωσιάζει με το μεγαλείο του. Περιλαμβάνει 120 εικόνες και είναι διακοσμημένο με περίτεχνη ξυλογλυπτική. Ιδιαίτερη αξία έχει η εικόνα που χρονολογείται από το 1734, στην οποία ο Άγιος Λάζαρος απεικονίζεται με τα άμφια του Επισκόπου Κιτιώνα.

Ο ναός σήμερα

Σήμερα, ο Καθεδρικός Ναός του Αγίου Λάζαρου αποτελεί τον πιο περιζήτητο χώρο στη Λάρνακα για την τέλεση των Μυστηρίων του Γάμου και της Βάπτισης. Όσοι επιθυμούν να τον χρησιμοποιήσουν πρέπει να κάνουν κράτηση ένα χρόνο, ή και περισσότερο, νωρίτερα.

Ο ναός είναι ανοιχτός για επισκέψεις:

• από τον Απρίλιο έως τον Αύγουστο: 8:00–12:30 και 15:30–18:30·
• από τον Σεπτέμβριο έως τον Μάρτιο: 8:00–12:30 και 14:30–17:30.

Στον ναό λειτουργεί μουσείο, όπου συγκεντρώνονται μοναδικά χριστιανικά κειμήλια, τα οποία οι ιερείς διαφόρων εκκλησιών φύλαξαν προσεκτικά για αιώνες.

Ορισμένα από τα εκθέματα δωρίστηκαν στο μουσείο από τους ενορίτες της εκκλησίας. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται εικόνες της βυζαντινής περιόδου με ασημένια πλαίσια, εκκλησιαστικά αντικείμενα καθημερινής χρήσης και είδη εκκλησιαστικής ενδυμασίας, σπάνια βιβλία, γλυπτά και ξυλόγλυπτα.

Ώρες λειτουργίας του μουσείου:

• καλοκαίρι: Δευτέρα, Τρίτη, Πέμπτη, Παρασκευή, 8:30–13:00 και 16:00–18:30. Τετάρτη, Σάββατο 8:30–13:00·
• χειμώνας: μετά το μεσημεριανό διάλειμμα, το μουσείο λειτουργεί από τις 15:00 έως τις 17:30.

Στον ναό λειτουργεί ένα πολιτιστικό-εκπαιδευτικό κέντρο. Ξεκίνησε τη λειτουργία του ήδη το 1875, ως ενοριακό σχολείο, και από τότε συμβάλλει στην εκπαίδευση των παιδιών και των νέων.

Σήμερα το κέντρο στεγάζεται σε νέο, ανακαινισμένο κτίριο, με χωρητικότητα 140 ατόμων. Εδώ διοργανώνονται συνέδρια, διαλέξεις, προβολές ταινιών, συναυλίες κλασικής μουσικής και μικρές θεατρικές παραστάσεις. Το κέντρο προσπαθεί να συμβαδίζει με την εποχή, γι’ αυτό, εκτός από τα δωρεάν μαθήματα κατηχητισμού για τη νεολαία, διοργανώνονται και δωρεάν μαθήματα πληροφορικής.