Η εξέγερση του 1931 στην Κύπρο: οικονομικές πιέσεις, αναταραχή και αποικιακή καταστολή

Λευκωσία, Κύπρος. Πριν από ενενήντα πέντε χρόνια, τον Οκτώβριο του 1931, η Βρετανία απέστειλε περίπου 150 στρατιώτες από το Κάιρο στην Κύπρο και πολεμικά πλοία στη Λεμεσό και την Πάφο, αφού διαδηλωτές κατέστρεψαν με φωτιά το κυβερνητικό μέγαρο της Λευκωσίας. Η εξέγερση, γνωστή ως «Οκτωβριανή» στα ελληνικά, ξεκίνησε στις 21 Οκτωβρίου και έληξε στις αρχές Νοεμβρίου.

Οικονομικές δυσκολίες και πολιτικά παράπονα

Η ιστορικός Έρσι Δημητριάδου αμφισβήτησε τις ερμηνείες που παρουσιάζουν τις αναταραχές ως κατά κύριο λόγο πολιτικές και καθοδηγούμενες από την Εκκλησία. Μιλώντας στην εφημερίδα «Cyprus Mail», δήλωσε ότι «είναι εσφαλμένο να υπονοείται ότι η εξέγερση ήταν απλώς συνέπεια της δράσης της Εκκλησίας και των ελίτ» και υποστήριξε ότι τα γεγονότα αντανακλούσαν τις απογοητεύσεις που αντιμετώπιζε το νησί.

Η Δημητριάδου συνέδεσε αυτή τη δυσαρέσκεια με τις οικονομικές δυσκολίες, αναφέροντας ότι το Κραχ της Γουόλ Στριτ του 1928 επέφερε υψηλότερους φόρους για ανθρώπους που ζούσαν σε μεγάλο βαθμό στο όριο της επιβίωσης. Η Κύπρος συνέχιζε επίσης να καταβάλλει στο Λονδίνο περίπου 92.800 λίρες ετησίως ως φόρο υποτέλειας, μια υποχρέωση που είχε κληρονομήσει από την οθωμανική εποχή.

Ανέφερε ότι η αύξηση της ανεργίας προκάλεσε μαζική μετανάστευση Κυπρίων στο εξωτερικό, ενώ η αποικιακή φορολογία επέβαλε ιδιαίτερα βαρύ φορτίο στις φτωχότερες αγροτικές κοινότητες.

Ο Πέτρος Παπαπολύβιου, αναπληρωτής καθηγητής σύγχρονης κυπριακής ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, εντόπισε τόσο πολιτικές όσο και οικονομικές αιτίες. Αποδίδει τις αναταραχές στην ευρύτερη διεθνή οικονομική κρίση και στα δημοσιονομικά μέτρα που επέβαλαν ένα αυξανόμενο και ολοένα και πιο αφόρητο βάρος στους κατοίκους του νησιού.

Από τη συγκέντρωση στην εκκλησία στο κυβερνητικό μέγαρο

Την πρώτη ημέρα της εξέγερσης, τα εναπομείναντα μέλη του ελληνοκυπριακού νομοθετικού συμβουλίου παραιτήθηκαν στο Εμπορικό Σύλλογο της Λευκωσίας. Περίπου 5.000 άτομα, κυρίως φοιτητές και εξέχοντες κάτοικοι της πόλης, συγκεντρώθηκαν έξω από την εκκλησία της Φανερωμένης, ζητώντας την ένωση.

Καθώς οι διαδηλωτές κατευθύνονταν προς το κυβερνητικό μέγαρο, πήραν ξύλα από μια κρατική αποθήκη ξυλείας. Οι αστυνομικοί έφιπποι και οι αστυνομικοί με γκλομπς δεν κατάφεραν να τους σταματήσουν στις πύλες.

Ο αστυνομικός διευθυντής, συνταγματάρχης Γκάλαχερ, διάβασε μεταφρασμένο κείμενο του Νόμου περί Ταραχών, αλλά οι διαδηλωτές παρέμειναν στη θέση τους. Καυτές ξύλινες σανίδες εκτοξεύτηκαν μέσα από τα σπασμένα παράθυρα, ενώ αστυνομικά οχήματα πυρπολήθηκαν.

Εξορία, καταδίκες και διακυβέρνηση με διατάγματα

Στον απόηχο της εξέγερσης, δέκα άτομα εξορίστηκαν ισόβια και 2.606 καταδικάστηκαν για στάση.

Στη συνέχεια, οι αποικιακές αρχές κατάργησαν τους εκλεγμένους θεσμούς της Κύπρου και κυβέρνησαν μέσω αυταρχικών διαταγμάτων μέχρι τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.